برترین مطالب نشریات کودکان آبان ماه ۱۳۹۶

گروه بررسی نشریات شورای کتاب کودک برترین مطالب نشریات کودکان آبان ماه ۱۳۹۶ را اعلام کـــرد. این نشریات شامل مطالب برتر رانجام گرفت کودک، سروش خردسالان، سنجاقک، شاهد کودک، قلک و نبات کوچولو هست که در آبان به چاپ رسیده‌اند.

مطالب برتر نشریات کودکان آبان ماه

  • نبات کوچولو شماره ۷۲

دهستان
عنوان: یخمک نارنجی
نویسنده: ناصر کشاورز
تصویرگر: سولماز جوشقانی

یخمک نارنجی توی فریزر قایم انجام گرفته هست. دلش نمی‌خواهد بیرون بیاید و آب بشود. او از تنهایی خسته می‌شود و دلش می‌خواهد کسی او را بخرد؛ اما تاریخ‌مصرفش گذشته هست. جناب آقا بستنی‌فروش آن را دور می‌اندازد. یخمک آب می‌شود و به لانه مورچه‌ها می‌رسد. مورچه‌ها آن را لیس می‌خانومند و یخمک خوشحال از این‌که به هدر نرفته هست.
دهستان دارای زبانی ساده و ساختاری منسجم هست. هستفاده از جمله‌های کوتاه و تکرار واژه‌ها معقول خردسال هست. دهستان دارای روساخت و ژرف ساخت هست. روساخت آن در مورد تعلیم تاریخ‌مصرف به‌طور غیرمستقیم هست. ژرف‌ساخت آن احساس دلتنگی به هنگام تنهایی و رضایت خاطر هنگام مفید بودن هست.

عنوان: اسپارکی شاهزاده خانمش را پیدا می‌کند
نویسنده: ای. اچ بنجامین
تصویرگر: جان بیندال
مترجم: بهارک عضدی
اسپارکی

اژدهای امروزی و خوش‌اخلاق، روی بام نشسته و حوصله‌اش سر رفته هست. دیگر زمان شوالیه‌ها برای مبارزه نیست و شاهزاده خانمی هم وجود ندارد تا دزدیده شود. یک‌باره چشمش به خانم معلم می‌افتد که خود را مانند شاهزاده خانم کـــرده هست. اژدها او را می‌رباید و به بالای بام می‌برد. پستچی نامه‌ای برای خانم معلم می‌آورد. او برای آزادی خانم معلم به بالای بام می‌رود و با اژدها مسابقه می‌دهد. پستچی در مسابقه پیروز می‌شود و نامه را به خانم معلم می‌دهد. در نامه نوشته‌انجام گرفته گیمگرهایی که قرار بود با او نمایش اجرا کنند، نمی‌توانند بیایند. خانم معلم به پیشنهاد اژدها، همراه او و جناب آقا پستچی به مدرسه می‌رود. آن‌ها برای بچه‌ها نمایش شوالیه و شاهزاده خانم را اجرا می‌کنند بچه‌ها لذت می‌برند و از اسپارکی دعوت می‌شود تا در پایان نمایش‌های مدرسه شرکت کند.

دهستان تصویری، دارای موضوعی جذاب و متنی پرهیجان هست که مخاطب خردسال را با خود همراه کـــرده تا گام‌به‌گام با اتفاقات دهستان پیش رفته و از حل هر مشکلی در طول آن لذت ببرد. مخاطب با فضاسازی‌های دهستان به لحاظ کلامی و تصویری روبروست و این دو در پیش برد دهستان مکمل یکدیگرند. تصویر ها دهستان رنگی و کارتونی هست و باعث افزودن جزئیات افزایشی به توصیف‌های متن از شخصیت‌ها و فضاسازی‌ها می‌شود.

تنها نکته قابل ذکر فونت ریز متن‌ههست. اگر مجله صفحات افزایشی را به این نوع دهستان اختصاص دهد مشکل ریز بودن متن و تصویر که معقول سن مخاطب خردسال نیست، برطرف می‌شود.

شعر

عنوان: کی بود؟
شاعر: مریم هاشم‌پور
موسیقی: مهرناز شاه‌محمدی
تصویرگر: آمنه اربابیون

شعر «کی بود» یکی از مطالب برتر نشریات کودکان آبان ماه از دید گروه بررسی نشریات اعلام انجام گرفته هست. شاعر این شعر شناختی از رنگ‌ها و میوه‌های فصل پاییز به مخاطب می‌دهد. شعر با یک سؤال از کودک آغاز می‌شود و همراه کودک خصوصیات این فصل را بازگو می‌کند. شعر موزیکین و در وخانوم چهارپاره متناسب با گروه سنی مخاطب سروده انجام گرفته هست. فضای شعر پر از احساس و رنگ هست. تصویر حرکت را نشان می‌دهد، تداعی‌کننده باد پاییزی هست و هماهنگ با شعر، زردی و قرمزی را که از مشخصات پاییز هست به‌نیکوی نشان می‌دهد. نت‌های موسیقی معقول کودکان آشنا با نت خوانی و نواختن موسیقی هست.

عنوان: زمین من
شاعر: زهرا موسوی
تصویرگر: نیلوفر ایرانمش

شاعر با هستفاده از ترانه‌های فولکلور و تکرار پی‌درپی عبارت «چی گفت؟» به مسئله حفظ محیط زیست و گونه‌های حیوانات در حال انقراض اشاره دارد. تصویر احساس ناآسودهی کودک را به خاطر از بین رفتن گونه‌های جانوران در حال انقراض نشان می‌دهد و این حس را به کودک منتقل می‌کند.

عنوان: بابایم را دوست دارم
شاعر: افسانه شعبان نژاد
تصویرگر: مهدیه صفایی نیا

شاعر، احساس لطیف گذراندن اوقات یک کودک را با پدرش به تصویر کشیده هست. کودکی در کنار پدر، خوشحال از گیم کـــردن و انجام کار با او. حضور پدر در همراهی با کودک حس اعتمادبه‌نفس را در او تقویت کـــرده و امنیت و آرامش را برایش به همراه دارد. شاعر با آشنایی‌زدایی (درست کـــردن کیک به‌وسیله پدر) بین آن‌ها رابطه عاطفی‌تر ایجاد کـــرده هست. توصیف لحظاتی که کودک در کنار پدر سپری می‌کند، فضای امنی به شعر بخشیده که مخاطب تا پایان، شعر را دنبال می‌کند.

سرکلیشه: خاله‌گیم
عنوان: سوار یه کیسه /باران چسب زخم
نویسنده: فریبا کلهر
تصویرگر: سارا عضدی

نویسنده با طرح سؤال‌هایی غیرمعمول و طنزآمیز کودک را به تعجب و فکر وامی‌دارد و خلاقیت او پرورش می‌یابد، مانند «دوست داری سوار یه قطار پیر بشی یا یه کیسه سیر؟». هستفاده از آشنایی‌زدایی، ایجاز، موزیکین بودن و در معرض پاسخگویی قرار دادن مخاطب، همراه با رنگ‌های شاد فضای دل‌چسبی را ایجاد کـــرده هست که باعث جذب مخاطب می‌شود.

از سوی دیگر این بخش قابلیت گیم با واژه‌ها را دارد به‌طوری که موجب سرگرمی و تفریح کودک می‌شود. هستفاده از واژگانی هم‌قافیه و هم‌آوا به دایره واژگانی کودک می‌افزاید و سبب رانجام گرفت کلامی‌اش می‌شود. گیم کلامی تایمی جذاب‌تر می‌شود که کودک حق انتخاب در پاسخ‌دهی را دارد. چنین گیم‌هایی می‌توانند به‌طور گروهی و خلاقانه توسط مربی یا والدین اجرا شوند.

نیکو هست بدانیم:

طرح پرسش‌های بدون پاسخ، کودک را به فکر وامی‌دارد و یکی از روش‌های پرورش خلاقیت هست. (راه خلاقیت، عبدالرضا کـــردی، انتشارات موسسه کورش چاپ، ۱۳۸۶.)

معرفی کتاب

کتاب آبی کوچولو و زرد کوچولو، یکی از کتاب‌های باکیفیت، به روشی معقول معرفی انجام گرفته هست. مخاطب همراه با مشخصات تکمیل کتاب با بخش کوتاهی از متن کتاب آشنا می‌شود. زبان طنز پندونه‌ها مخاطب را جذب و تشویق به تهیه کتاب می‌کند.

شعر

عنوان: گلدان کفشی
شاعر: هدیه موسوی
تصویرگر: عاطفه فتوحی

این شعر از دیگر مطالب برتر منتشرانجام گرفته در نشریات کودکان آبان ماه هست. شاعر با هستفاده از عنصر روایت، شعر را به سمت دهستان‌وارگی پیش می‌برد. افتادن یک لنگه کفش در جوی آب، ایجاد تعلیق کـــرده هست. سپس با گره‌گشایی، لنگه دیگر کفش تبدیل به گلدانی در باغچه می‌شود. تصویر یک لنگه کفش و تبدیل آن به گلدان به کودک هستفاده از وسایل گیمافتی را به‌طور غیرمستقیم تعلیم می‌دهد. شعر در وخانوم چهار پاره سروده انجام گرفته هست.

  • رانجام گرفت کودک شماره ۲

دهستان

عنوان: خانم اجازه!
نویسنده: محمدرضا شمس
تصویرگر: مریم یکتافر

بچه‌ها سر کلاس هستند که ناگهان چشمشان به یک بچه غول به نام «ترس» می‌افتد. همگی می‌ترسند. خانم معلم از بچه غول می‌پرسد:«این مکان چه‌کار می‌کنی؟» بچه غول می‌گوید: آمده‌ام مدرسه. خانم معلم به او می‌گوید این مکان مدرسه بچه آدم‌ههست و تو باید بروی مدرسه بچه غول‌ها که توی قصه‌ههست و بچه غول می‌رود.
دهستان دارای زبانی ساده، شیرین و کودکانه هست. تعلیق شروع دهستان در مخاطب ایجاد هول و ولا می‌کند تا وارد دهستان شود. انتخاب نام «ترس» برای شخصیت بچه غول زیاد هوشمندانه و دنبالمند هست و نشانه ترس بچه‌ها از غول هست. نویسنده به‌طور غیرمستقیم به مخاطب خردسال می‌گوید که غول‌ها فقط در قصه‌ها هستند و دنیای خود را دارند.

عنوان: به‌به غذا
طراح: لاله ضیایی

مامان قورباغه با قابلمه غذا وارد اتاق می‌شود. بابا قورباغه و بچه‌ها دور قابلمه برای خوردن غذا جمع می‌شوند. تایمی درش را باز می‌کند. فکر می‌کنید چی توی قابلمه هست؟ کلی حشره‌های خوشمزه از توی قابلمه بیرون می‌آیند و همه شروع به خوردن آن می‌کنند. نیکو غذای قورباغه‌ها همینه دیگه!

دهستان تصویری بدون کلام «به‌به غذا» دهستانی کوتاه، با تصویر های ساده و گویا همراه با طنز و شگفتی پایان دهستان مخاطب خردسال را جذب کـــرده و علاوه بر آن در قالب دهستان به او تعلیم می‌دهد که غذای قورباغه‌ها چیست و آن‌ها چگونه غذا می‌خورند.

نیکو هست بدانیم:

دهستان‌های تصویری بدون کلام مهارت‌های مشاهده‌ای را در کودکان تقویت می‌کنند و آن‌ها را به کاربرد واژه‌ها و توصیف و خلق دهستان‌هایی با توالی منطقی تشویق می‌کنند. دهستان‌های تصویری بدون کلام برای کودکان گیرا و اثربخش‌اند. کودکان به دهستان‌هایی که به شکل دیداری ارائه می‌شوند به همان میزان که به شکل شفاهی بازگو می‌شوند واکنش نشان می‌دهند. (شناخت ادبیات کودکان: گونه‌ها و کاربردها از روخانوم چشم کودک، ص ۱۸۶)

شعر

عنوان: سه تا چتر
شاعر: افسانه شعبان نژاد
تصویرگر: مهناز سلیمان نژاد

شعر با تکرار یک فعل آغازانجام گرفته هست. سپس شاعر حالات درونی سه چتر را نسبت به صدای رعدوبرق روایت می‌کند. بیان احساساتی مانند ترس، نگرانی و شادی به احساسات کودک خردسال نزدیک هست.

گزارش

طاهره خردور
عکاس: اعظم لاریجانی

نویسنده به معقولت هفته کتاب و کتاب‌خوانی به معرفی باغ کتاب پرداخته هست. گزارش دارای لحن صمیمی هست، مخاطب را با قسمت‌های مختلف باغ کتاب آشنا و او را تشویق به دیدن از آن‌جا می‌کند. گزارش همراه با نشانی باغ کتاب و تصویر‌های مستند از آن‌جهست.

علمی

عنوان: آب و روغن
عکاس: فرهاد سلیمانی
تصویرگر: لاله ضیایی

آزمایش انجام‌انجام گرفته آب و روغن با در دست داشتن وسایل ساده و در دسترس، کودک را به انجام و مشاهده آزمایش‌های علمی تشویق می‌کند. انجام آزمایش، مطالب علمی را در ذهن کودکان ماندگار می‌کند.

ارتباطی – سرگرمی
سرکلیشه: آثار بچه‌ها
با هم کاری مرکز بررسی آثار

در این بخش مجله با گردآوری نقاشی‌های مخاطبین با موضوع باغ‌وحش توانسته فضای شادی را برای کودک به وجود بیاورد. در این فضا جایی برای سهیم انجام گرفتن کودک نیز در نظر گرفته انجام گرفته هست تا او بتواند نقاشی خود را در کنار سایر آثار جای دهد. ذکر نام ارسال‌کنندگان به آنان اعتمادبه‌نفس می‌بخانجام گرفت.

روزشمار مجله

عنوان: تعداد روز از این ماه
تصویرگر: مرتضی رخصت پناه

مجله در این بخش از ایده جالبی هستفاده کـــرده و معقولت‌های ماه را با بهره‌گیری از طرح قطار، به تصویر کشانده هست. توجه به کتاب‌خانه کودک در تصویر با معقولت هفته کتاب و کتاب‌خوانی در این ماه هم‌خوانی دارد و کودکان را تشویق به کتاب‌خوانی می‌کند.

  • سنجاقک شماره ۱۵۲

دهستان

عنوان: خُرخُری
نویسنده: فریبرز لرستانی
تصویرگر: سارا دستمالچیان

دهستان خرخری عنوان دیگری از مطالب برتر نشریات کودکان آبان ماه هست. کودک برای گربه عروسکی‌اش به نام خُرخُری شعر می‌خواند. خُرخُری روی پاهای کودک با شنیدن شعر چشمه به خواب می‌رود و در خواب با دیدن ماهی‌های قرمز در چشمه لبخند می‌خانومد.

نویسنده با زبان ادبی، آشنایی‌زدایی و تحریک احساس مخاطب به خلق دهستانک تخیل‌برانگیز پرداخته هست. صدای قل‌قل چشمه، نرمی گربه و دیدن ماهی‌ها هستفاده از حس‌های مختلف کودک هست که در واقع از کارکـــردهای ادبیات کودک بشمار می‌آید. در دهستان تصویر به کمک متن آمده و آن را تکمیل می‌کند.

(تحلیل افزایش در بخش «انتخاب ماه» انتهای گزارش آورده می‌شود.)

– در نشریه سروش خردسالان و شاهد کودک مطالبی که با معیارهای برتر گروه هم‌خوانی داشته باشند دیده نانجام گرفته هست.

(نویسنده یاشار هدایی)

زین پس سعی می‌کنیم هر ماه یک یا تعداد مطلب از مطالب نشریات مورد بررسی را با عنوان «انتخاب ماه» به‌صورت نقد، بررسی و تحلیل در قسمت پایانی گزارش امان اضافه کنیم. مخاطب این بخش پدیدآورندگان و علاقه‌مندان به ادبیات کودک هستند. دنبال از این کار بررسی عمیق‌تر مطالب نشریات هست.

  • تحلیل و بررسی دهستان «یخمک نارنجی» در مجله نبات کوچولو شماره ۷۲

نویسنده: ناصر کشاورز
تصویرگر: سولماز جوشقانی

 

نشریات کودکان آبان ماه

 

تحلیل یکی از برترین کطالب نشریات کودکان آبان ماه:

«یخمک نارنجی» دهستان فانتزی کوتاهی هست که با درون‌مایه «اجتماعی- روان‌شناختی» موضوع «جامعه‌پذیری و اجتماعی انجام گرفتن کودکان و ویژگی‌های روحی روانی آنان در این روند نظیر ترس و هسترس» را مطرح می‌کند.

نویسنده به‌عنوان دانای کل و در نقش راوی هست. او به ویژگی‌های درونی شخصیت دهستانی واقف هست. تصویر با متن مرتبط هست، اما فاقد آن انسجامی هست که در متن وجود دارد.

پیرنگ دهستان تکمیلا منطقی و باورپذیر هست. به‌عنوان مثال دلیل خوشحالی «یخمک نارنجی» از خورده انجام گرفتن توسط مورچه‌ها، این‌چنین مطرح انجام گرفته هست:

(مورچه‌ها آمدند و ملچ‌ملچ آب یخمکی را لیس زدند. آب یخمکی قلقلکش انجام گرفت. خندید. خوشحال انجام گرفت و گفت: نوش جانتان! آب یخمک بخورید.)

زبان دهستان به‌رغم آنکه زبانی ساده و معیار هست، درعین‌حال زبانی ادبی هست. نویسنده با رعایت «اصل هم‌نشینی» توانسته هست از زبان معیار برای برقراری ارتباط و انتقال پیام بهره ببرد و با تقویت عناصر زیباشناسانه، امکان ارتباط عاطفی مخاطب کودک را با دهستان برقرار کند.

به‌عنوان‌مثال: (یخمک خیلی غصه خورد و از غصه آب انجام گرفت.)

یا (… مورچه‌ها آمدند و ملچ و ملچ آب یخمکی را لیس زدند.)

نویسنده از شگرد آشنایی‌زدایی بهره برده هست. هستفاده از یک بیجان با کنش‌های انسانی، دستمایه این شگرد هست که با ویژگی کودکان در این سنین یعنی جاندارپنداری و تفکر فیزیونومیک آنان متناسب هست و باعث جذب مخاطب کودک می‌شود.

یعنی یخمک نارنجی نه تنها نقل کرد می‌گوید، بلکه دارای کنش‌های درونی نظیر ترس، دلتنگی، خوشحالی و … هست.

به‌عنوان مثال: (… می‌ترسید آب شود، برده شود، خورده شود…)

یا (یخمک خسته انجام گرفت. دلش تنگ انجام گرفت.)

یا (یخمک خیلی غصه خورد.)

همچنین طرح دهستانی دارای «بسامد» معقول برای مخاطب کودک هست:

به‌عنوان مثال: (… آب شود. برده شود. خورده شود.)

یا (یک روز دو روز صد روز گذشت)

طرح دهستانی منسجم هست، زیرا پایانی عناصر دهستانی در این طرح از پیرنگ گرفته تا شخصیت‌پردازی و از کنش‌ها گرفته تا نشانه‌ها و … همگی در خدمت درون‌مایه و موضوع دهستان هستند.

از نکات قوت این دهستان، وجود تعلیم غیرمستقیم هست. مخاطب در لابه‌لای رخدادهای منطقی دهستان و پیرنگ، نحوه دقت در تاریخ مصرف مواد غذایی را می‌آموزد. این تعلیم تکمیلاً غیرمستقیم و به‌عنوان یک کنش شخصیتی که در خدمت طرح و پیرنگ دهستان هست ارائه می‌شود.

(بچه هه روی کاغذ یخمک را نگاهی کـــرد و گفت: تاریخ مصرفش گذشته)

این کنش، در حد واسط دو سکانس یا پاره دهستانی رخ می‌دهد و موجب انتقال از موقعیت نخست به دوم می‌شود. به عبارتی شخصیت دهستانی، در دو موقعیت متقارن یا موازی قرار می‌گیرد. نخست موقعیت «فریزر» و دوم موقعیت «سطل آشغال».

اگر در موقعیت نخست «یخمک نارنجی» دارای کنش‌های درونی نظیر ترس، خستگی و دلتنگی می‌شود در موقعیت موازی دوم نیز «خیلی غصه می‌خورد»، اما ماحصل این دو موقعیت موازی نهایتا به پایان خوش دهستان منتهی می‌شود که برای مخاطب کودک معقول هست.

اپایان دهستان در همان موقعیت نخست، طرح دهستانی را با حداقل گره‌افکنی مواجه می‌کـــرد و از جذابیت دهستان می‌کهست، اما خلق موقعیت موازی دوم به تعلیق و ایجاد هول و ولا در نزد مخاطب کودک منجر انجام گرفته و درنتیجه به جذابیت دهستان افزوده هست.

مخاطب کودک زمانی دچار تعلیق و هول و ولا می‌شود که می‌خواند: (یخمک خیلی غصه خورد. از غصه آب انجام گرفت. آب یخمکی انجام گرفت.)

اما این تعلیق بر اساس ویژگی مخاطب کودک، کوتاه‌مدت هست و خیلی سریع بدل به خوشحالی یخمک نارنجی می‌شود و پایان خوش دهستان شکل می‌گیرد: (آب یخمکی قلقلکش انجام گرفت. خندید. خوشحال انجام گرفت و گفت: نوش جانتان! آب یخمک بخورید!)

شخصیت‌پردازی یخمک نارنجی که با یک کنش فیزیکی (قایم انجام گرفتن) آغاز می‌شود و به کنش‌های درونی چون ترس، دلتنگی، گرفتن تصمیم و نهایتا خوشحالی منتهی می‌شود، باعث همذات‌پنداری مخاطب کودک با این شخصیت می‌شود. این همذات‌پنداری از آن رو دارای اهمیت هست که شخصیت یخمک نارنجی در دهستان، شخصیت پویا و تغییر‌پذیر هست و حالات و کنش‌های درونی او از بدو تا ختم دهستان دچار تغییر و رانجام گرفت می‌شود (از ترس تا خوشحالی)

علاوه بر این، همذات‌پنداری با شخصیت یخمک نارنجی در خدمت کارکـــرد دهستان هست؛ زیرا کودکان در سنین ۳ تا ۷ سالگی در معرض اجتماعی انجام گرفتن قرار دارند. طرح دهستان و پیرنگ منطبق با حالاتی هست که کودکان می‌توانند درروند اجتماعی انجام گرفتن و یا جامعه‌پذیری خود، آن‌ها را تجربه کنند. ازاین‌رو شناخت‌شناسی نویسنده از کودک، در خدمت خلق این طرح دهستانی قرار گرفته هست. گذار کودک از تنهایی و ورود به اجتماع و در خدمت دیگران قرار گرفتن، یکی از موضوعات حیاتی در روان‌شناسی رانجام گرفت هست که به نظر می‌رسد مورد توجه نویسنده در خلق این طرح دهستانی بوده هست.

ارجاعات و منابع:

۱- اگر راوی خود یکی از شخصیت‌های دهستان باانجام گرفت، محدودیت‌های زیادی در بیان حالت‌های درونی شخصیت‌های دیگر دارد. برتصویر اگر از زاویه سوم شخص و به‌عنوان ناظر یا دانای کل، دهستان را روایت کند، به‌طور گسترده‌ای می‌تواند بر درون و برون شخصیت‌هایش اشراف داشته باانجام گرفت.
(روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان، محمدهادی محمدی، پایتخت: مولف، ۱۳۷۸، صفحه ۲۵۵.)

۲- «اصل هم‌نشینی» در ساختارهای دهستانی در دو سطح نحوی و ادبی انجام می‌گیرد. برای اینکه پیام نویسنده معنا داشته باانجام گرفت، ناگزیر هست حداقل معیارهای ارتباط کلامی را رعایت کند و این ممکن نمی‌شود مگر با پیروی از اصل هم‌نشینی. در پیروی از این اصل، نویسنده در تلاش هست زبان معیار، چون رابطه فعل، فاعل و مفعول و متمم و غیره را تا آن درجه بکار گیرد که در ارتباط کلامی با خواننده دچار مشکل نشود. در مورد سطح ادبی نیز توالی کنش‌ها و نشانه‌ها به ترتیبی هست که عواطف مخاطب را برانگیزد. (همان منبع، صفحه ۹۴)

۳- «اصل بسامد» در معقولات ساختاری متن تعیین می‌کند که هر گزاره از کنش‌ها یا نشانه‌ها تعداد بار، چگونه و در کدام بخش‌های ساختار آمده و یا تکرار انجام گرفته هست…در دهستان‌های کودکان درجه بسامد گزاره‌های دهستانی، بالاتر از دهستان‌های بزرگ‌سالان هست.(همان منبع، صفحه ۹۶)

۴- در طرح‌ریزی ساختار دهستانی، تقارن و تواخانوم نقش حیاتیی ایفا می‌کنند. موقعیت‌های متقارن در طرح دهستان، موقعیت‌هایی هستند که منتصویر‌کننده یکدیگرند. موقعیت‌های تقارن با هم دیگر در تضاد نیستند، بلکه تکرار در زمان و مکان و یا به‌طورکلی در موقعیت متفاوت هستند و تقارن به طرح دهستان حالت میدانی می‌دهد. در این میدان، دو موقعیت، برابر هم یا در توازی با هم قرار می‌گیرند. (همان منبع، صفحه ۱۱۸)

۵- هم‌نشینی حالات درونی نظیر ترس، غصه و … و نهایتا خوشحالی در این دهستان نظیر همان حالاتی هست که کودک در مواجهه با موقعیت‌های جدید، نظیر رفتن به مهدکودک، کودکستان و دبستان تجربه می‌کند: «اگر کودک از رفتن به کودکستان خودداری می‌کند، ولی تایمی آنجهست خشنود به نظر می‌رسد» (روانشناسی رانجام گرفت جلد نخست، لورا ای. برک، مترجم یحیی سیدمحمدی، پایتخت: ارسباران، ۱۳۸۵، صفحه ۳۵۶.)

۶- طرح در ادبیات کودکان، فقط محدود به چارچوب دهستان نیست و حوزه‌های فراتری را دربرمی گیرد. شناخت‌شناسی کودک، متداوم به‌عنوان عاملی بیرونی به طرح‌ریزی در ادبیات کودکان تأثیرگذار بوده هست. نویسنده کودک و نوجوان برای طرح‌ریزی هر دهستان، همواره با این پرسش روبروست که مخاطب او در دهستان مورد نظر، کدام گروه سنی را شامل می‌شود. پاسخ این پرسش همان تأثیر عامل شناخت‌شناسی، بر طرح دهستان هست.

(روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان، محمدهادی محمدی، پایتخت: مولف، ۱۳۷۸، صفحه ۱۰۵.)

  • تحلیل و بررسی دهستانک «خُرخُری» در مجله سنجاقک شماره ۱۵۲

نویسنده: فریبرز لرستانی
تصویرگر: سارا دستمالچیان

«خُرخُری» دهستانک فانتزی-تصویری کوتاهی هست که با درون‌مایه‌ای «روان شناختی-اجتماعی»، موضوع «حس امنیت و آرامش» را مطرح می‌کند. دهستانک دارای طرحی ساده و پیرنگی منطقی هست:

«کودکی، عروسک گربه‌ای به نام «خُرخُری» دارد که برایش شعر می‌خواند. خُرخُری روی پای او دراز می‌کانجام گرفت و او شعری در مورد چشمه برایش می‌خواند. خُرخُری خوابش می‌برد و در خواب با دیدن چشمه و ماهی‌های قرمز درون آن، لبخند می‌خانومند.»

زاویه دید، نخست‌شخص هست. زبان معیار و درعین‌حال ادبی هست:

[چشمه قل‌قل آواز می‌خواند و ماهی‌های قرمز روی دامن چشمه تاب می‌خوردند.]

یکی از ویژگی‌های این دهستانک تصویری، تکمیل انجام گرفتن متن، توسط تصویر هست. در متن خُرخُری با دیدن ماهی‌های قرمز لبخند می‌خانومد، اما در تصویر، ماهی‌های قرمز را در آغوش گرفته هست.

اگر هستفاده از اصل تضاد (بین گربه و ماهی قرمز) دستمایه خلق اثر و هستحکام پیرنگ انجام گرفته هست، تصویر توانسته هست به زیبایی از این تضاد، آشنایی‌زدایی نماید.

این دهستان هم‌چنین به لحاظ کارکـــرد دارای اهمیت هست. کودکان در سنین حدود ۳ تا ۶ سالگی از طریق «گیم‌های وانمودی» تجربیات روزمره خود را از طریق گیم، تکرار و تمرین می‌کنند.(۱)

دهستان خُرخُری روایتی هست از یک گیم وانمودی که طی آن، شخصیت اصلی دهستان یعنی کودک از طریق خواندن شعر برای عروسک گربه‌ای‌ خود، شخصیت واقعی والدین یا مراقبین خود را وانمود سازی کـــرده و تجربه قبلی خود را در گیم، بازسازی و تمرین می‌کند.

کودک در طی گیم‌های وانمودی، تجربیات خود را متوجه اشیا (مثل عروسک) می‌کند. رانجام گرفت تخیل، رانجام گرفت زبان و قدرت کلامی، افزایش مهارت‌های عاطفی؛ پذیرش نقش‌های اجتماعی جدید و درک موقعیت‌های تازه در حین گیم، افزایش اعتمادبه‌نفس و …از ثمرات گیم‌های وانمودی هست.(۲)

پی‌نوشت:

(۱)- در این نوع گیم‌ها، کشمکش‌های عاطفی کودک ظاهر می‌شود. مثلاً اگر مشاجره مختصری بر سر میز غذا رخ داده باانجام گرفت، کودک یکی دو ساعت بعد همان صحنه را در موقع گیم با عروسکش تکرار می‌کند و سعی می‌کند که ماجرا را به‌نیکوی به پایان برساند… در واقع این نوع گیم در هستقلال و رانجام گرفت منِ کودک نقش اساسی ایفا می‌کند.
(روان‌شناسی گیم، محمدعلی احمدوند، پیام نور، ۱۳۷۸، صفحه ۶۱ و ۶۲.)
 (۲)- «اهمیت گیم‌های وانمودی» برگردان: مهوش کلهر، سایت تعاون پرتال.

 

نوشته برترین مطالب نشریات کودکان آبان ماه ۱۳۹۶ اولین بار در پرتال تعاون پدیدار شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.