خانومان قرآنی: مریم؛ سرور خانومان عالم

دکتر حسین رهنمایی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه پایتخت

 

مریم، حیاتی ترین بانوی قرآن و تن‌ها بانویی هست که با نام کوچک در این کتاب الهی یاد انجام گرفته هست.

او تنها خانومی هست که ثبت عنوان یک سوره تکمیل قرآن به نام خود را در افتخارات خویش دارد. و از همه بالاتر او خانومی هست که در قرآن به عنوان اسوه خانومان عالم معرفی انجام گرفته هست.

افتخارات او به این جا ختم نمی‌‌شود. مریم به عنوان خانوم برگزیده از میان خانومان عالم، مخاطب فرشتگان الهی، دریافت کننده هدایا و غذاهای آسمانی، و… در قرآن مورد تمجید قرار گرفته هست.

این فضایل باعث انجام گرفته هست تا هیچ انسان مونثی فکر رقابت با وی را در سر نپروراند.

 دهستان خانومدگی مریم در سوره‌های آل عمران و سوره مریم ذکر انجام گرفته هست. به صورت حتم اشارات دیگری در سایر سوره‌ها نیز به او انجام گرفته هست اما اکثرا این آیات درباره عیسی (ع) هست و نام مریم به تبع آسم فرخانومدش ذکر انجام گرفته هست.

پیش از این (در هنگام معرفی حنه)، به ماجرای تولد مریم و عهد و نذری که حنه، مادر مریم، با خدا بسته بود اشاره نمودیم.

در سوره آل عمران آمده هست که حنه، سال‌ها در آتش عشق فرخانومد می‌‌سوخت و در این مدت بارها از خداوند فرخانومدی را طلب کـــرده بود تا نشاط بخش خانه ساکت و روشن‌گر اجاق خاموش‌شان باانجام گرفت.

در یکی از نوبت‌ها پس از عجز ولابه به درگاه خدا، نذر کـــرد که اگر خدا به وی فرخانومدی عطا کند، او را در راه خدا آزاد بگذارد تا در خدمت معبد یهودیان باانجام گرفت.

هنگامی که نوزاد خود را دختر یافت، از وفای به نذر خویش چشم نپوشید و از اوان نوجوانی، مریم را برای خدمت به معبد به نزد بزرگان قوم یهود در هیکل سلیمان آورد.

بزرگان یهود، پس از اما واگرهایی که برای پذیرش یک دختر به عنوان خادم معبد به راه انداختند سرانجام به حضور مریم در معبد رضایت دادند.

اما لازم بود شخصی عهده دار آمور او باانجام گرفت. آنها برای انتخاب سرپرست مریم بین خود قرعه انداختند و قرعه به نام زکریا، شوهر خاله مریم، افتاد و از آن پس دختر حنه در کنار خدمت به معبد از فیوضات پیامبر خدا زکریا بهره مند گردید.

زکریا نیز که نشانه‌های بزرگی و نورانیت را درپیشانی فرخانومد خواهر خانوم خویش می‌‌دید از سرپرستی این نوجوان زیاد شادمان بود.

گاه گاه از وی سرکشی می‌‌نمود واحوال او را جویا می‌‌انجام گرفت. در ظاهر چنین می‌‌نمود که او برای احوالجویی و رفع مشکلات این دختر به وی سر میخانومد اما واقع مطلب آن بود که زکریا از حالات معنوی مریم در شگفت بود و برای بهره بری معنوی به نزد وی می‌‌رفت.

براساس نقل قرآن، هر بار که به سراغ او می‌‌رفت غذا و میوه جات تازه و مرغوب به نزد او حاضر می‌‌دید.

میوه‌هایی که در آن فصل و آن ناحیه نایاب بود و چون از مریم سوال می‌کـــرد که این غذا‌ها از کجا به تو می‌‌رسد مریم پاسخ می‌‌داد:

«این از جانب خدهست، كه خدا به هر كس بخواهد، بى شمار روزى مى‌دهد» (آل عمران، ۳۷)

این جا بود که زکریا، که از نداشتن فرخانومد و ترس از دست بری عموزادگانش در ارث ومیراث خود بیمناک بود،  آرزو کـــرد که ای کاش فرخانومدی به نورانیت و پاکی و عظمت مریم در خانه داشت.

لذا دست به دعا برد و از خدا نسلی پاک آرزو نمود. (آل عمران، ۳۸) دعای زکریا پذیرفته انجام گرفت و خداوند فرخانومدی به نام یحیی به وی عطا کـــرد. یحیی که خود نیز از پیامبران الهی بود نقش حیاتیی در نهضت الهی عیسی (ع) گیم کـــرد که در جای خود باید به آن پرداخت.

به فرموده قرآن، مریم مخاطب فرشتگان الهی بود و پیام‌های معنوی خاصی را در یافت می‌‌نمود. حیاتی ترین دیرافت‌های ملکوتی وی از فرشتگان الهی دو نشان افتخاری بود که به وی عطا انجام گرفت.

نخستین تاج افتخار ارتقاء وی به مقام سروری خانومان عالم بود. در قرآن، این قضیه این گونه بیان انجام گرفته هست:

«و [یاد كن‌] هنگامى را كه فرشتگان گفتند: «اى مریم، خداوند تو را برگزیده و پاك ساخته و تو را بر خانومان جهان برترى داده هست» (آل عمران، ۴۲)

اعطای این مقام چیزی از وظایف عبادی مریم نکهست. خداوند از طریق فرشتگان خویش به وی امر کـــرد که پیوسته ملازم نماز و عبادت خدا باش، در مقابل عظمت الهی سر سجود پایین آور و همراه با رکوع کنندگان رکوع نما و ملازم نماز و عبادت خدا باش (آل عمران، ۴۳)

دومین بشارتی که به مریم داده انجام گرفت، بشارت فرخانومدی بود که نقل کرد خدا، آبرومند در دنیا و آخرت و از مقربان درگاه الهی خواهد بود.

کودکی که در گاهواره با آقامان نقل کرد خواهد گفت، آنها را به راه خدا خواهد خواند و انسان شایسته ای خواهد بود. مریم که هنوز ازدواج نکـــرده بود و دست هیچ جناب آقا به وی نرسیده بود با تعجب پرسید:

«پروردگارا، چگونه مرا فرخانومدى خواهد بود با آنكه بشرى به من دست نزده هست؟»

پاسخ شنید: «چنین هست [كار] پروردگار.» خدا هر چه بخواهد مى‌آفریند؛ چون به كارى فرمان دهد، فقط به آن مى‌گوید: «باش»؛ پس مى‌باانجام گرفت (آل عمران، ۴۷)

 زکریا نیز شبیه همین سوال را پیش تر پرسیده بود. او نیز هنگام دریافت بشارت تولد یحیی، شگفت زده پرسید: «پروردگارا، چگونه مرا فرخانومدى خواهد بود؟ در حالى كه پیرىِ من بالا گرفته هست و خانومم «نازا» هست»

فرشتگان در پاسخ وی گفتند: «كار پروردگار چنین هست. خدا هر چه بخواهد مى‌كند» (مریم،۹)

تفاوت اندکی میان دو جمله «خدا هرچه بخواهد می‌‌کند» و «خدا هر چه بخواهد خلق می¬کند» وجود دارد.

این تفاوت به ظاهر کوچک در پاسخ سوال پیرجناب آقا کهنسال و دوشیزه ای جوان، اوج ادب قرآنی هنگام اشاره به آمور خاص را نشان می¬دهد.

ادامه دهستان مریم و ماجرای تولد عیسی (ع) در آیات ۱۶ تا ۳۳ سوره مریم به زیبایی بیان انجام گرفته هست. این ماجرا از زمانی آغاز می‌‌شود که مریم از اطرافیان خود دوری گزیده وبه مکانی در حومه شرقی منطقه رفته بود.

آن جا بود که فرشته الهی به شکل بشری خوش اندام در مقابل وی تمثل یافت. مریم، وحشت زده گفت: «اگر خدا ترس هستی (نزدیک من نیا) که من از تو به خدای بخشنده خود پناه برده ام»(مریم،۱۸)

فرستاده الهی به وی گفت: (نترس) من فقط فرستاده پروردگار توام، و به سوی تو آمده‌ام تا به تو پسرى پاكیزه ببخشم.» (مریم، ۱۹)

مریم ناباورانه گفت: «چگونه مرا پسرى باانجام گرفت با آنكه دست بشرى به من نرسیده و بدكار نبوده‏‌ام؟» (مریم،۲۰)

پاسخ شنید: «خدای تو چنین نقل کرد هست كه این (گونه) کارها بر من آسان هست. تا او (عیسی) را نشانه‏اى براى آقام و رحمتى از جانب خویش قرار دهیم.» (۲۱)

این جا بود که مریم علائم وضع حمل را در بدن خویش مشاهده کـــرد. پس از ترس آقام و زبان تند آن‌ها و چشمان پر قضاوتشان به مكان دورافتاده‏اى پناه جست. (۲۲)

انجام گرفتت درد رفته رفته زیاد انجام گرفت تا حدی که او را به سوى تنه درخت خرمایى كشانید. او که هم درد زایمان را تحمل می‌‌کـــرد و هم از دهشت حرف آقام و قضاوت ایشان در هراس بود، همراه با ناله، پیش خود زمزمه کـــرد: «اى كاش، پیش از این آقاه بودم و یكسره فراموش انجام گرفته بودم.» (مریم،۳۳)

رفته رفته درد انجام گرفتید انجام گرفت و اندکی بعد چشمان او به جمال زیبای نوزادش روشن انجام گرفت. انبوهی از درد کهسته انجام گرفت و انبوهی افزایش از اضطراب و نگرانی برجان او نشست.

«حرف آقام» چه می‌‌شود؟ طبیعی هست، دختری پاک نهاد چون مریم، زیاد از هر چیز، نگران قضاوت آقام نسبت به عصمت و پاکدامنی خود باانجام گرفت.

در این هنگام، چشمه رحمت الهی جوشید و تقدیر بر آن انجام گرفت تا دعای مریم به هستحابت برسد و نگرانی‌های او رفع شود. نخستین نشانه وضعیت جدید، جوشش آب تازه از زیر پای مریم بود و ندایی که در گوش مریم طنین افکن انجام گرفت:

«ای مریم، غم مدار، پروردگارت زیر [پاى‏] تو چشمه آبى پدید آورده هست. پس تنه درخت خرما را به طرف خود [بگیر و] آن را تکان بده، تا بر تو خرماى تازه فرو ریزد.» (مریم، ۲۵)

درد بدن رو به کهستی نهاد، اما اضطراب و دهشت دختر دهستان هنوز پایان نانجام گرفته بود. ندای دیگری در گوش جان او وزید و با خود طمأنینه و آرامشی بر جان مریم برقرار کـــرد: «ای مریم، اگر با آقام مواجه انجام گرفتی در مقابل نقل کردان طعنه آمیز ایشان سکوت اختیار کن و به آنها بفهمان که روزه سکوت گرفته ای!»(مریم، ۲۶) ما خود پاسخ آقام را خواهیم داد.

آرامش بر مریم مستولی انجام گرفت، گام‌های لرزانش هستقامت یافت و در حالی که طفل نوزاد خود را در آغوش داشت وارد منطقه انجام گرفت.

هممنطقهیان و اهل محل که وی را می‌‌شناختند با دیدن نوزادی در آغوش مریم، زبان به شماتت و هستهزاء و توبیخ وتوهین گشودند:

ای دختر‌ هارون، تو کاری زیاد شنیع انجام داده‌ای! از تو، تو یی که در خاندان عمران، راهب بزرگ یهود به دنیا آمده‌ای، از تو، توئی که مادرت به عبادت منطقهه هست، انتظار نداشتیم! از تو که خادم عبادتگاه ما بودی جز پاکی توقعی نداشتیم! تو چگونه راضی انجام گرفتی که دامن عصمت خویش آلوده سازی (مریم،۲۸)

مریم که از قبل برای پاسخ دهی تعلیم‌های لازم را دیده بود، آقام را با اشاره به فرخانومد خود حوالت داد.

انگار با زبان بی زبانی می‌‌گوید: من که از پس تهمت‌ها و نقل کردان ناروای شما بر نمی‌‌آیم بیایید از خود این طفل بپرسید، او به پاکی من شهادت خواهد داد. تعجب آقام هر لحظه زیاد تر می‌‌انجام گرفت.

در این هنگام، طفل نوزاد لب به نقل کرد گشود وبا گویش خود یکی از بزرگترین معجزات الهی در طول تاریخ را رقم زد:

«منم بنده خدا، به من كتاب داده و مرا پیامبر قرار داده هست. و هر جا كه باشم مرا با بركت ساخته، و تا خانومده‌‏ام به نماز و زكات سفارش كرده هست. و مرا به نیکوکاری به مادرم سفارش نمود. او مرا زورگو و نافرمان قرار نداده هست» (مریم، ۳۲)

موضع آقام به نفع مریم تغییر کـــرد. در یک لحظه، دختری که تا تعداد دقیقه پیش در مظان اتهام بی عفتی قرار داشت تبدیل به یک قدیسه انجام گرفت و خداوند این چنین تائیدات خویش را به مریم نشان داد.

دهستان مریم در این جا به اپایان می‌‌رسد اما تمجیدات الهی از این بانوی بزرگ به این جا ختم نمی‌‌شود.

در جای دیگری از قرآن، خداوند از مریم و فرخانومدش به عنوان دو نشانه الهی برای آقام جهان یاد می‌‌کند (انبیاء، ۹۱) واز این بالاتر، در سوره تحریم، از مریم به عنوان اسوه‌ای برای مومنین یاد می‌کند:

و مریم دختِ عمران را، همان كسى كه خود را پاكدامن نگاه داشت، در او از روح خود دمیدیم و نقل کردان پروردگار خود و كتابهاى او را تصدیق كرد و از فرمانبرداران بود (تحریم، ۱۲)

از نکات قابل توجه در مورد مریم آن هست که، رسیدن به مقام برترین بانوی عالم نه تن‌ها از تکالیف مریم نکهست بلکه منتهی به نزول دستور الهی به تانجام گرفتید عبادات وشرکت در مراسم عبادت جمعی در معبد انجام گرفت.

«اى مریم، فرمانبرِ پروردگار خود باش و سجده كن و با ركوع‏‌كنندگان ركوع نما. (آل عمران،۴۳)

مبحث دیگری که با موضوع مریم در قرآن مطرح هست اعتقاد برخی از مسیحیان به الوهیت مریم وپرستش وی هست.

قرآن مسیحیان را به دلیل آنچه اعتقاد به الوهیت عیسی و مادرش می‌‌خواند توبیخ نموده هست و ضمن تاکید بر صداقت و پاکی مریم (ع)، بر جنبه انسانی و خانومدگی عادی بشری او وفرخانومدش تاکید می‌‌نماید. (مائده، ۷۵) از توبیخ مذکور چنین بر می‌‌آید که قبایل مسیحی معاصر نزول قرآن علاوه بر خداوند تعالی برای عیسی (ع) و مادرش نیز مقام خدایی قایل بودند و به سه گانه خدای پدر، خدای پسر (عیسی) و مریم باور داشتند.

این در حالی هست که در حال حاضر مسیحیان در تثلیث خود به جای مریم روح القدس را به عنوان ضلع پرستش خود قرار داده‌اند.

قرآن درباره ادامه خانومدگی مریم (ع) توضیحی نداده هست اما در عهد جدید (کتاب مقدس مسیحیان) اشاراتی به حضور مریم در زمان نبوت عیسی (ع) و نیز در مراسم تصلیب او و حضور بر سر قبر او انجام گرفته هست.

قرآن مجید قتل عیسی (ع) و تصلیب او را بر نمی‌‌تابد و معتقد هست فرد دیگری که شبیه عیسی (ع) بود اشتباهاً به جای وی به صلیب بسته انجام گرفت و خداوند عیسی (ع) را به آسمان‌ها بالا برد. (نساء، ۱۵۷)

در منابع روایی اسلامی به زوایای دیگری از خانومدگی مریم اشاره انجام گرفته هست. حیاتی ترین موضوعی که در متون روایی اسلامی در مورد مریم (ع) به چشم می‌‌خورد مربوط به جایگاه معنوی او در مقایسه با حضرت فاطمه (س) می‌‌باانجام گرفت.

بر اساس روایات مذکور، مریم (ع) سرور خانومان دوران خود بود. اما فاطمه (س) سرور همه خانومان عالم از ابتدا تا انتها، در دنیا و در آخرت می‌‌باانجام گرفت.

در روایات دیگری، مریم یکی از چهار خانوم برتر عالم (در کنار آسیه همسر فرعون، خدیجه همسر پیامبر اسلام و فاطمه دختر آن حضرت) شآقاه انجام گرفته هست.

 

نوشته خانومان قرآنی: مریم؛ سرور خانومان عالم اولین بار در پرتال تعاون پدیدار شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.