روزه باید تکمیل باانجام گرفت

دکتر محمود خدادوست؛ دکترای طب سنتی

 

روزه‌داری، تنها یک فرایند جسمانی نیست، نیکو دیدن، نیکو شنیدن و نیکو گفتن نیز ابعاد دیگری از روزه‌داری‌اند که در آموزه‌های دینی نیز مورد توجه زیاد واقع انجام گرفته‌اند.

بدون تردید، امروزه کنترل ورودی‌های فکر و ذهن در تامین تندرستی و کاهش رنج‌ها و بیماری‌های بشر زیاد حیاتی هست.

ما امروزه با صدای بلند زیاد حرف می‌خانومیم و بش از حد تعادل و نیاز از گوش‌ها، چشم‌ها و زبان خود هستفاده می‌کنیم.

لازم هست کاهش صحبت کنیم و تمرین سکوت داشته باشیم؛ هر جا می‌انجام گرفت چشم ها را ببندیم از شنیدن حرف‌ها و موسیقی‌های غیر ضروری به ویژه اگر حاوی انرژی‌ها و موضوعات منفی باشند پرهیز کنیم و برای ساحت جسمانی و روحانی خود احترام قائل شویم و به هر فردی اجازه ورود به حریم ذهن و فکر و جسم خود را ندهیم باید از خشم اندوه، تاثر، گشت و گذارهای بی‌دلیل و طولانی در اینترنت، تماشای مداوم تلویزیون و فیلم‌های مختلف و دنبال کـــردن هشدارات و اخبار حجیم و ناکارآمد در روخانومامه‌ها و رویدادگزاری‌ها و رادیو و تلویزیون بپرهیزیم.

خلاصه اینکه باید برای اخبار و خطورات ذهنی گمرکی بگذاریم که نام آن را می‌توان «روزه اخبار» گذاشت.

روزی ۱۵-۳۰ دقیقه خلوت داشتن با خود و حذف ورودی‌های مختلف و توجه به منبع لایزال فیض الهی، که در دین هم به صورت عبادت پنهان و در خلوت دیده انجام گرفته هست در این رهستا قابل توصیه هست.

این زمان را در روزهای تعطیل می‌توان تا ۱-۲ ساعت افزایش داد زمان «روزه اخبار» را می‌توان به تدریج افزایش داد تا به مرور موجب مدیریت ذهنی نیکوی شود.

سحری خوردن لازم هست

یکی از اصول حیاتی نگه‌داشتن تندرستی، رعایت عادت‌ها هست؛ باید به عادت‌های نیکو احترام گذاشت و بد را نیز «به تدریج» ترک کـــرد.

افزایش ما عادت به خوردن سه یا دست کم دو وعده غذا در روز داریم. خوردن سحری در جهت رعایت این عادت لازم هست.

برخی افراد در وعده سحری، کم‌اشتها یا بی‌اشتها هستند به این افراد توصیه می‌کنیم نیکو و به تایم و به اندازه بخوابند، حتما نیم تا یک ساعت زودتر بیدار شوند و تدابیر وعده افطار را هم رعایت کنند تا در زمان سحر گرسنه باشند.

با تشنگی چه کنیم؟

قطع مصرف نوشیدنی‌‌‌ها و خوراک‌های تری‌بخش و خنکی‌بخش در کنار مواجهه با گرمای خورشید و عوامل گرم کننده دیگر مانند حرکت بدنی و غیر بدنی، به ویژه در فرد جوان گرم‌مزاج، موجب کاهش رطوبت بدن و غلبه گرمی و خشکی بر قلب و کبد و معده می‌شود و روح‌های طبی سه گانه نیز از تعادل بیرون می‌روند و فرد دچار تشنگی زیاد و عطش می‌گردد.

به صورت حتم عطش‌های مرضی ناشی از وجود ماده نامعقول در معده یا سوءمزاج‌های گرم قلب نیز وجود دارند که ربط تعدادانی به روزه‌داری ندارند و شاید در این ماه تانجام گرفتید شوند و لازم هست با مراجعه به درمانگاه‌های طب سنتی ایران، درمان شوند. این وضعیت موجب خشکی پوست و مزاج، مشکلات روحی، عدم تمرکز، افکار بد کم‌خوابی و بدخوابی، عصبیت و تحریک‌پذیری و بی‌قراری و… به ویژه در افراد گرم و خشک مزاج می‌شود.

همه غذاها و ادویه گرم و خشک، غذاهای مولد صفرا، خوراک‌های چرب و سرخ‌کـــردنی‌ها، کارهای بدنی زیاد مواجهه با گرمای روز و تابش آفتاب، بوها، فکرها، هسترس‌ها و احساساتی که موجب افزایش گرمی در مغز و قلب و معده و کبد شوند موجب افزایش تشنگی می‌گردند.

نخستین گام در کاهش عطش روزه‌داری، پرهیز از عوامل زمینه‌ای بالا هست اما در وعده‌های سحر و افطار نیز می‌توان با خوردن خورش‌های همراه با آلو، تمرهندی و زرشک، پرهیز از خوردن چربی‌ها و خوراکی‌های چرب پرهیز از خوردن چربی‌ها و خوراکی‌های چرب پرهیز از خوردن میوه‌های گرراهی چون موز و انبه که زیاده‌روی در خوردن آنها موجب افزایش غلظت خون می‌شود، پرهیز از خوردنی‌های عطش‌آور چون بادمجان، کشک، ماکارونی‌، ماهی و کنسرو‌ها، مصرف کاهش شیرینی‌ها، به ویژه شیرینی‌های قنادی چون زولبیا و بامیه یا پشمک، نوشیدن شربت‌های سرکه شیره سکنجبین یا شربت آبلیمو یا شربت بیدمشک با گلاب یا آب آلو، تمر یا زرشک، نوشیدن عرق کاسنی به تنهایی با همراه با یک قاشق چایخوری تخم خرفه و نوشیدن ماءالشعیر طبی به جای آب و چای، از ایجاد تشنگی زیاد در طول روز پیشگیری کـــرد.

بهتر هست در وعده سحر از مصرف خوردنی‌های ادرار‌آور مانند هندوانه و چای پررنگ نیز پرهیز شود.

یک توصیه خوشمزه دیگر برای رفع تشنگی هم این هست که دو ساعت پس از افطاری، فالوده هندوانه با سکنجبین، یا عرق کاهو و تخم خرفه، یا فالوده خیار با سکنجبین میل کنید.

باید توجه کنیم که تشنگی، الزاما با نوشیدن آب برطرف نمی‌شود و مصرف تری‌بخش‌هایی چون کاهو، خیار بوته‌ای بدون پوست و بدون نمک، سکنجبین، خاکشی، روغن بادام شرین، روغن بنفشه و جو نیز به تامین رطوبت مورد نیاز بدن کمک می‌کند.

گفتیم که بخشی از تشنگی‌ها ناشی از عطش قلبی هستند که به علت تنفس در هوای گرم و برخی عوامل روحی ایجاد می‌شود این تشنگی‌ها معمولا با نوشیدن آب خنک تعدادان بر طرف نمی‌‌گردد و تنها با قرار گرفتن در محیط خنک و به کام کشیدن هوا و نسیم خنک برطرف می‌شوند.

از دیگر روش‌های کاهش این نوع عطش، بوییدن سیب به ویژه سیب گلاب، خیار و لیمو و گلاب هست.

همین جا بگویم که سیب و آب سیب، تقویت کننده معده، قلب و مغز هست و مصرف سحرگاهی سب یا آب آن، موجب می‌شود که فرد در طول روزه‌داری از عطش و التهاب معده، کاهش تمرکز و بی‌حوصلگی دور باانجام گرفت.

در مطالعات جدید نیز، نقش سیب در بهبود عملکـــرد مغز نشان داده انجام گرفته هست.

ماءالشعیر طبی، نوشیدنی معجزه‌گر

کسانی که در طی ساعات، روزه‌داری، دچار تشنگی انجام گرفتید و کاهش رطوبات، بدن می‌شوند، می‌توانند با مصرف ماءالشعیر طبی به جای آب و چای در سحر و ساعات پس از افطار، عوارض ناخوهسته احتمالی را کاهش دهند.

دستور تهیه ماءالشعیر طبی چنین هست

۵۰ گرم جوی پوست کنده سالم (نه پرک و نه نیم کوب) را با چهار لیوان آب (حدود یک لیتر) با حرارت ملایم، آهسته بجوشانید تا تایمی که جوها به حالت شکفته و تکمیلا پخته برسند این زمان به طور متوسط ۴۰-۵۰ دقیقه طول می‌کانجام گرفت.

پس از آن تا این ترکیب سرد نانجام گرفته آن را صاف کنید، در جای خنک قرار دهید تا سرد شود از این چهار لیوان زیاد از سه لیوان آب جو به دست می‌آید که حداکثر دو روز در یخچال قابل نگهداری هست. ماءالشعیر طبی نباید غلیظ و ژله‌ای شود وگرنه تاثیر آن معکوس خواهد انجام گرفت اگر جو تکمیلا مرغوب و معقول باانجام گرفت رنگ ماءالشعیر به سرخ ملایم و کم‌رنگ مایل می‌شود.

کسانی که معده سرد و یا تر داشته باشند بهتر هست در هر لیوان آن، یک قاشق مرباخوری عسل حل کنند و سپس آن را بنوشند.

هنگام مصرف، ماءالشعیر به دست آمده باید تکان داده شود تا دُردی و بخش رقیق آن با هم  مخلوط شوند و فرد از غذائیت ماءالشعیر نیز بهره‌مند شود در صورتی که نوشیدن ماءالشعیر همراه با رسوب آن خوشایند نباانجام گرفت، می‌توان تنها بخش آبکی رقیق بالای آن را نوشید که بدین ترتیب، فرد از کیفیت سردی دهندگی و تری بخشی ماءالشعیر طبی بهره‌مند می‌شود ولی از غذائیت آن سودی نمی‌برد.

مصرف این فرآورده خانگی، به فرد (به ویژه افرادی که مزاج گرم و خشک دارند) کمک می‌کند تا از خشکی پوست، زردی رنگ پوست، گود افتادگی چشم‌ها، یبوست، غلظت خون، تحریک‌پذیری عصبی، آزردگی‌های کلیوی احتمالی و… در بماند.

مصرف انواع  سالادها در رمضان

سالاد، خوردنی عصر مدرن هست و جایی در سفره ایرانیان نداشته هست. مثلا «سالاد شیرازی» ابداً ایرانی ( و به تبع آن، شیرازی) نیست چون گوجه، بومی ایران نیست و تنها کاهش از یک قرن هست که وارد ایران انجام گرفته هست خیار هم می‌تواند موجب اختلال گوارش شود و مواد نامعقول تولید کند پس ابداً نباید در کنار غذا مصرف شود.

به صورت حتم برخی سالادها یک غذای تکمیل‌اند؛ مانند ترکیب سیب و کشمش و جوانه گندم که مواد معقول را به بدن می‌رسانند و نباید کنار غذا؛ سوپ و… مصرف شوند.

سالادها را می‌توان با افزودن برخی مصلحات مانند نعنا و ریحان تازه خرد انجام گرفته و… ابداًح کـــرد و با رعایت قواعد مزاجی و حال معده و… به عنوان یک میان وعده تا یک وعده غذایی میل کـــرد و نکته آخر اینکه سالاد را پیش از غذا باید خورد نه همراه یا پس از غذا چون به علت فیبر و سلولز زیاد، موجب عبور سریع غذا از معده و مشکلات گوارشی می‌شود.

جایگاه بلند سبزی خوردن در سفره ایرانی

سبزی خوردن ‌از مزیت‌های سفره ایرانی هست در یک بشقاب سبزی خوردن، گیاهان مختلفی با ویژگی‌های مختلف حضور دارند ولی تقریبا همه آنها اشتها‌آور و مقوی گوارش‌اند.

در این میان، افزایشین توصیه به مصرف ریحان و نعنا هست که به هضم بهتر غذا و رفع یبوست کمک شایانی می‌کنند.

به صورت حتم افرادی که ترش می‌کنند باید از زیاد خوردن نعنا پرهیز کنند چون می‌تواند موجب تانجام گرفتید ریفلاکس شود.

در رده دوم سبزی‌ها، جعفری و گشنیز قرار دارند که موجب ایجاد تعادل در گرمی و سردی سبزی خوردن و تقویت گوارش می‌شوند و مرزه و ترخون نیز به خاطر مزه تند و تیزشان و مزاج خیلی گرم و خشک‌شان در رده سوم قرار می‌گیرند.

برخی سبزی‌ها مانند تره و تربچه، نفاخ‌اند که باید کاهش هستفاده شوند. ترخون و تره نیز در مصرف زیاد مشکل‌زا هستند.

چنان‌که گفتیم، افزایش سبزی‌ها به جز گشنیز، گرم هستند خرفه نیز که متاسفانه امروزه فراموش انجام گرفته، سرد و تر هست و موجب کاهش عطش و ایجاد تعادل در سبزی خوردن‌ها می‌شود و به ویژه برای گرم و خشک‌ها ایده‌ال هست.

حجم سبزی خوردن در هر وعده غذا باید معقول باانجام گرفت وگرنه به تصویر، گوارش را دچار اختلال می‌کند.

قوانین میوه خوردن در رمضان

– بین مصرف میوه و غذا باید دست کم ۲-۵/۱ ساعت فاصله باانجام گرفت چون در غیر این صورت، موجب سوء هاضمه می‌شود.

– پس از خوردن میوه‌های تر مانند سیب و انگور و هندوانه نباید بلافاصله آب نوشید وگرنه موجب نفخ انجام گرفتید و سنگینی معده می‌شود.

– در همراهی میوه‌ها باید به گرمی و سردی آنها توجه شود. همچنین دو میوه نفاخ نباید با هم هستفاده شوند.

– سیب و انگور را می‌توان به عنوان غذا خورد ولی هندوانه و خربزه و طالبی برای این کار معقول نیستند.

– سیب شیرین را می‌توان به همه توصیه کـــرد؛ گرم‌مزاج‌ها می‌توانند سیب ملس هستفاده کنند. خوردن فالوده سیب با نصف هستکان گلاب و کمی شکر یا نبات، موجب تقویت ذهن و قوای بدن می‌شود.

– زیتون حتما باید همراه غذا خورده شود نه پیش و پس از آن.

– انجیر و آلو برای رفع یبوست در رمضان معقول‌اند و حتما باید رسیده و شیرین باشند؛ خوردن میوه‌های نارس موجب سوء هاضمه می‌شود.

غذای سنگین ممنوع!

می‌دانیم که در ماه‌های گرم سال، دستگاه گوارش انسان ضعیف می‌شود و پرهیز نیاکان ما از غذاهای سنگینی چون کله‌پاچه و آش رشته و هلیم در فصول گرم (که غذهای حیاتی و مفید زمستانی‌اند) نیز حاکی از این دیدگاه حکیمانه هست.

در طول روزه‌داری نیز معده در اثر گرسنگی و تشنگی، دچار افزایش حرارت و کاهش رطوبت می‌شود با افزایش ترشح صفرا نیز ممکن هست سوزش و گزش مختصری در بالای معده ایجاد شود.

این عوامل همگی موجب ایجاد ضعف هضم در معده در پایان ساعت روزه می‌شوند که در فصل تابستان که دستگاه گوارش طبیعتا ضعیف می‌شود نمود افزایشی دارد اینجهست که توصیه‌های غذائی پزشکی پارسی، با نگاهی عمیق و همه جانبه وارد عمل می‌شود و با توجه به پایانی این تغییرات به ارائه دستورات مبتنی بر دانش و تجربه و منطق می‌پردازد.

پس غذاهای سنگین چون کله‌پاچه، آش رشته، آبگوشت، هلیم و حتی فسنجان که هم برای دستگاه گوارش ضعیف انجام گرفته ما باری گران‌اند و هم موجب گرسنه نانجام گرفتن و سبک نانجام گرفتن تا وعده بعدی می‌گردند برای رمضان و به ویژه وعده افطار ابداً نیکو نیستند ولی اگر اصراری به خوردن شام جدا از افطار داشته باشید با فاصله حدود یک تا دو ساعت پس از افطار و با حجم کم قابل مصرف‌اند به صورت حتم ورزشکاران حرفه‌ای می‌توانند افطارشان را با هلیم یا کباب برگزار کنند.

در مقابل، خورش‌ها، به عنوان منحصر به فردترین غذاهای ایرانی که با این سیاق در جای دیگر پیدا نمی‌شوند، خوراک‌های نیکوی برای وعده‌های سحر و افطار هستند.

می‌توان گفت خورش‌ها، شبیه جوشانده‌های گیاهی هستند که به علت زیاد پختن، از ارزش دوایی آنها کم انجام گرفته و افزایش غذا هستند طراحی فرمول خورش‌های ایرانی زیاد حکیمانه و هوشمندانه هست که امیدوارم در مجال دیگری به آنها بپردازم.

یادمان باانجام گرفت که عدم توجه به اصول خوردن و آشامیدن در رمضان پس از تعداد روزی موجب درد معده، ترش کـــردن، کسالت و سنگینی و… می‌شود و تعداد زیادی از منطقهوندان را به درمانگاه‌ها و مطب‌های پزشکان می‌کشاند.

خواب در رمضان

اصول خواب نیکو یعنی زمان درست خواب، میزان معقول خواب، نخوابیدن در روز و… را متداوم باید رعایت کـــرد؛ اما با توجه به شرایط خاص ماه رمضان به ویژه در تابستان که روزها زیاد بلندند و فاصله افطار تا سحر بعدی زیاد کوتاه و همچنین مراسم عبادی و توصیه به شب خانومده‌داری و مطالعه و تفکر و عبادت در شب‌های خاص تعداد نکته را می‌تـوان در باره خواب در ماه مبارک توصیه کـــرد.

۱- حدود دو ساعت پس از یک افطار سبک بخوابید و از بیدار ماندن تا سحر پرهیز کنید.

۲- دست کم ۱/۵-۱ ساعت برای وعده سحر تایم بگذارید و پس از سحر نیز ۲-۱ ساعت بیدار باشید و از خوابیدن بلافاصله پس از نماز صبح بپرهیزید.

۳- در صورت لزوم (احساس ضعف انجام گرفتید، عطش انجام گرفتید و ناتوان کننده و…) در طول روز هستآسوده کنید ولی تلاش کنید این خواب حدود میانه روز باانجام گرفت که هوا زیاد گرم هست و تا جای ممکن از خوابیدن در نزدیکی غروب آفتاب بپرهیزید.

خواب روزانه باید در محیطی ساکت، تاریک و با تهویه معقول باانجام گرفت.

یک افطاری پروپیمان

چنان‌که گفتیم در روزه‌داری تابستانه، دستگاه گوارش انسان ضعیف می‌شود به همین دلیل، پس از یک روزه طولانی معقول هست که افطار خود را با یک نوشیدنی گرم و ترجیحا کمی شیرین و یک غذای سبک و ساده و زودهضم شروع کنیم. هستفاده سنتی از آب جوش، چای کم‌رنگ، شیر گرم و شربت عسل گرم به عنوان نوشیدنی ناظر به همین آموزه طبی هست.

به صورت حتم شاید بی‌اغراق بتوان گفت که بهترین گزینه برای افطار، خرما با یک نوشیدنی گرم هست که ضمن افزایش سریع قندخون و رفع ضعف ناشی از آن با ابداًح وضعیت اشتها، موجب جلوگیری از پرخوری می‌شود کشمش و انجیر و عسل نیز می‌توانند جایگزین خرما شوند.

یک توصیه نیکو برای باز کـــردن روزه هم خوردن «چهار مغز و شیر» هست

نیم ساعت پیش از افطار، هر یک از چهار مغز بادام، گردو، فندق و پسته به اندازة یک قاشق غذاخوری را نیم‌کوب کنید و در یک لیوان شیرداغ بخیسانید و مخلوط را با کمی شکر یا عسل شیرین کنید یا اینکه یکی دو عدد خرمای بدون هسته به آن اضافه کنید در زمان افطار، ابتدا خرما را میل کنید و سپس مخلوط را به هم بخانومید و قاشق قاشق با کمی نان نیکو برشته انجام گرفته میل نمایید.

یادتان باانجام گرفت که اگر خوهستید خوراک دیگری میل کنید دست کم با یک ساعت فاصله باانجام گرفت ولی خود این معجون به تنهایی یک غذای تکمیل هست.

به صورت حتم کسانی که با خوردن مایعات یا حتی «چهار مغز» ترش می‌کنند نباید در افطارشان از چای شیرین یا دیگر مایعات میل کنند بلکه باید از غذاهای سفت و نانی هستفاده کنند.

یکی دیگر از توصیه‌های رایج زمان افطار، گشودن روزه با کمی نمک هست که در معده‌های سرد و تر، موجب تقویت هاضمه و دفع رطوبات لزج دستگاه گوارش می‌گردد.

به صورت حتم در این مورد باید رعایت حال فرد و بیماری‌های وی را نیز نمود ضمن اینکه اگر فرد معده گرم و خشک داشته باانجام گرفت یا در اثر روزه‌داری دچار گرمی و خشکی معده انجام گرفته باانجام گرفت لازم هست این کار پرهیز کند. بدترین عادت برای گشودن روزه‌ در زمان افطار، نوشیدن آب سرد و دیگر نوشابه‌ههست که موجب ضعف هاضمه، یبوست، سوءهاضمه، افزایش عطش، ضعف اعصاب و… می‌شود.

خوردن کمی شله‌زرد، فرنی یا شیربرنج نیز برای شروع افطار نیکو هست معده‌های مرطوب هم برای ابداًح این غذاها می‌توانند از دارچین و سیاه‌دانه بهره‌مند شوند بد نیست که برای تقویت دهانه معده همراه با هر کدام از اینکه کمی مربای به میل شود به صورت حتم شاید برای کسانی که گرمی و خشکی زیادی در معده دارند سوپ جو همراه با آلوبخارا معقول‌تر باانجام گرفت به صورت حتم به شرطی که در آن قارچ نریخانومد!

برای گرم مزاجانی که دچار ریزش صفر ا به معده انجام گرفته‌اند (مثلا احساس سوزش یا درد گخانومده‌ای در سر معده دارند دهانشان خیلی بدبوست، تحریک‌پذیر و عصبی انجام گرفته‌اند یا…)، شربت سکنجبین ولرم در شروع کار بهتر هست تا معده را از صفرا بشوید و کیفیت عارضی معده را نیز تعدیل کند.

پس از افطار نخستیه می‌توان از مقداری نان برشته سبوس‌دار با کمی پنیر و گردو و یا سبزی خوردن برای تکمیل وعده افطار بهره برد به صورت حتم باید مراقب بود تا این مقدار از میزان متناسب فرد افزون‌تر نگردد.

افرادی هم که نمی‌توانند یا دوست ندارند غذاهای پختنی بخورند می‌توانند نان و کره و مربای دلخواهشان را میل نمایند.

توصیه می‌کنیم که برای وعد‌ه‌ افطار و شام به همین میزان بسنده شود و با توجه به فاصله کم افطار تا سحری بعدی غذای دیگری خورده نشود تا در وعده سحری اشتهای تکمیل برقرار گردد در این فاصله می‌توان از میوه‌های نیکو و نوشیدنی‌های معقول به میزان کافی و به اعتدال بهره برد.

اما اگر به هر علتی می‌خواهید حتما غذای اصلی دیگری را به عنوان شام میل کنید معقول هست که افطار و شام در دو وعده مجزا خورده شود تا معده پس از یک افطار سبک آمادگی هضم غذای افزایش و سنگین‌تری را کسب نماید به این ترتیب از ایجاد احساس سنگینی معده و همچنین بدهضمی جلوگیری می‌شود اما اگر در هنگام افطار پرخوری کنید یا شکم خود را از خوردنی‌هایی مانند طالبی پر کنید، دیگر شام خوردن برایتان مضر می‌شود.

نوشیدن زیاد آب و دیگر مایعات در فاصله افطار تا سحر نیز اشتباه هست فرایندهای تشخیص کاهش مایعات بدن، کارآمدند و به موقع احساس تشنگی را ایجاد می‌کنند بدن ما به این حجم زیاد مایعات نیازی ندارد و با این کار تنها بار کلیه زیاد می‌شود و به دستگاه گردش خون نیز زحمت مضاعفی تحمیل می‌گردد بدن ما آب مورد نیاز خود را از همه مواد غذایی کسب می‌کند و برخلاف برخی حیوانات، سیستم ذخیره آب ندارد.

زیاد نوشیدن مایعات، موجب احساس سنگینی، کسالت، ضعف معده و سوءهضم می‌گردد به صورت حتم مصرف مواد لعاب‌دار مانند نوشیدن شربت خاکشی و همچنین مصرف متعادل سبزی و میوه‌جات تازه و همچنین آب‌میوه‌های طبیعی موجب کاهش انجام گرفتت عطش می‌شوند و از سوی دیگر منابع مفیدی برای تامین املاح و ویتامین‌ها نیز هستند.

همچنین مصرف زیاد مواد غذایی گوناگون و تنقلاب در فاصله افطار تا سحر، موجب سنگینی معده، خواب آشفته و عدم میل به مصرف سحری می‌شود.

به صورت حتم در افرادی که شام و افطار را با هم مصرف می‌کنند، مصرف تنقلات سالم مانند مغزها و همچنین میوه در پایان شب و با فاصله از زمان خواب توصیه می‌شود همچنین می‌توان مصرف میوه و مایعات معقول از نظر کمی و کیفی و مزاجی، با فاصله از زمان افطار و خواب شب ر ا برای افراد سالم توصیه نمود که ضمن کمک به رفع عطش در بهبود هضم و رفع یبوست نیز مفیدند و منبع معقولی از املاح و ویتامین‌ها را نیز در اختیار بدن قرار می‌دهند.

 

نوشته روزه باید تکمیل باانجام گرفت اولین بار در پرتال تعاون پدیدار شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.