شیوه ی مطالعه (۲) (کلاس های کانادایی)



سلام دوستان
در ادامه ی بحث شیوه ی مطالعه، در این مطلب اندکی از کلاس های کانادایی خواهم گفت البته گفتن «کلاس های کانادایی» خیلی عمومی است و طبیعتاً بنده فقط کلاس های رشته ی خودم را که در آنها به عنوان شاگرد حضور داشتم و یا تدریس داشتم می توانم شرح دهم.

خب مثل ماجرای مشهد رفتن بنده، بعد از ۷ سال ماجرای تحصیل در کانادا نویسی برمی گردیم به ترم یک تحصیل. خب، ما فقط دو سال اول را واحد گذراندیم بعد افتادیم روی خط تز که همچنان ادامه دارد...

بنده چون تا فوق لیسانس را در آن یکی جغرافیا خوانده بودم وقتی آمدم در کلاس های اینها، مدل سیستم آموزشی شان بی نهایت برایم تازگی داشت. به قدری تفاوت بین این دو سیستم بود که با حتی با چشم غیرمسلح هم می شد همه را یکی به یکی دید و شمرد. یک چیز باور نکردنی ای بود.

سعی می کنم در این مجال، همه ی آنچه را که در نظرم برجسته آمد شرح دهم:
اول اینکه کلاس های ما در ایران اگر خوب خاطرم مانده باشد همه شان۱ ساعت و ۴۵ دقیقه ای بودند که ماشالله از سر و تهش هم که بچه ها می زدند و دیر می آمدند و زود می رفتند یکهو می دیدی برای بعضی ها کلاس ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه ای شده کلاً ۱ ساعته!!! حالا با این وضع چه نوع تولید علمی باید در این محیط صورت بگیرد بیشتر شبیه معجزه می ماند تا هر چیز دیگر. ناگفته نماند که برای شخص بنده در تمام طول تحصیلم همیشه کلاس ها ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه بود. 

اینجا کلاس ها ۳ ساعته بودند. چیزی قریب به دو برابر آنجا! شما فکر کن همان آخرهای ۱ ساعت و ۴۵ دقیقه ی آنجا دیگر بچه ها شروع می کردند به تکرار جمله ی معروف و همه گیر و همه سرایت کنِ «استاد!‌خسته نباشید»! که البته برخی از اساتید هم در کمال خونسردی می گفتند: «من خسته نیستم. شما هم خسته نباشید! ادامه می دیم....». اما اینجا حتی آخرهای ۳ ساعت درس هم ندیدیم کسی بگوید خسته نباشید یا ما خسته ایم یا جان عزیزت کوتاه بیا پوستمون رو کندی! یا هر چیز دیگر که ممکن بود در ذهن بچه ها بیاید اما به زبانشان جاری نمی شد. البته بعد از حدود ۱ ساعت و نیم درس حدود ۱۰-۱۵ دقیقه استراحت داشتیم برای تجدید قوا. اما یادم نیم رود که یک استاد تئاتر داشتیم که انرژی مضاعفی داشت همیشه. از نظر بنده، ایشان همیشه دوپینگ می کردند و می آمدند سر کلاس. این آقا با انرژی و جنب و جوش فوق العاده ای درس می داد و آخ هم نمی گفت. من یکی که قشنگ مغزم درد می کرد از درون! یک بار به قدری رفته بود تو حس که دنده گاز رفت تا آخر ۳ ساعت و استراحت وسط ما را هم خورد و یک آب هم رویش. آن روز یکی از روزهایی بود که به خوبی به کُنه مطلب پی بردم و فهمیدم این ساختمان های شیک و قشنگ که ساخته اند واسمشان را گذاشته اند دانشگاه، جایی غیر از پوست کنی یا همان دبّاغی نیست و فقط اسم رسمی تر و همه گول زن تری بهش داده اند. 

خب حال، در کلاس ها چه می گذرد و چه خبر است؟ آیا می توان مثل بعضی ها شب امتحانی درس خواند و نمره گرفت و پاس کرد با معدل مرزی؟
اگر بخواهم خلاصه کنم باید بگویم جواب همه ی این سؤالات و سؤالات مشابه نه است! یک نه ی مطلق!

بی آنکه بخواهم شما را از ادامه ی تحصیل در خارج بترسانم اما این واقعیت را بی تعارف و واضح و آشکار می گویم که: در آن جغرافیا، اگر آن گروه اندکی را که خود درسخوان هستند و همان ها هستند که پایه های علم و علم آموزی را پابرجا نگه می دارند و به ن شرافت و حیثیت می بخشند بگذاریم کنار، تا آنجا که من دیدم در آن جغرافیا بغیر از آن عده ی اندک اصلاً درسی خوانده نمی شود که پشت بندش تولید علمی و بارش افکاری هم صورت بگیرد. این یک واقعیت تلخ محض است چه دوست داشته باشیم چه نه، همه مان می دانیم که غیر از این نیست! نه بسیاری از اساتید واقعاً شایسته ی این عنوان هستند نه بسیاری از دانشجویان واقعاً شایسته ی آن عنوان! همچنان آن عده ی اندک را از نظر بگذرانید تا بنده متهم به غربزدگی نشوم یک وقت! 
امااینجا، اینجا هم قطعاً یک گروه اندکی هستند که شرافت و حیثیت علم بر تلاش و همت و نوآوری و خلاقیت و کشف و اختراع و بارش افکاری آنها استوار است. در آن شکی نیست. اما آن عده ی بسیار را هم همین طوری نمی گذارند بیهوده در دانشگاه بچرخند! آنها هم باید کار کنند زحمت بکشند و نتیجه ببینند. 
لیسانس ها را که از نزدیک در جریان شیوه ی آموزششان بوده ام در مقام مدرس، تقریباً می توانم بگویم هر هفته یا هر دو هفته یکبار برای هر واحد درسی امتحان می دهند که این امتحان که به quiz معروف است در بیشتر مواقع آنلاین است که فقط یک بار در بازه ی زمانی محدودی می توانند امتحان دهند و نمره شان اعلام و ثبت شود در سیستم اینترانت مخصوص دانشگاه. 
برای بچه های تحصیلات تکمیلی قضیه به گونه ای دیگر اجرا می شود. ما هر هفته پیش از کلاس هفته ی بعد می بایست برای هر درس یا مقاله/مقاله ها ی تعیین شده ی هفته ی بعد را می خواندیم یا بخشی از کتاب/جزوه را و این فقط خواندن روزنامه وار نبود بلکه منظور نوعی از خواندن بود که از خلال آن بتوانی در بحث کلاسی شرکت کنی و نمره ی فعالیت کلاسی را در آخر ترم کسب کنی. خب، اینجا نمره ی پایان ترم شما از ۱۰۰ حساب می شود به جای ۲۰ و حدود ۲۰٪ کل نمره ی پایان ترمتان منوط به فعالیت کلاسی شما بود. حضور فیزیکی محض ره به جایی نمی برد. بنابراین، دیدید که آن خواندن مقاله یا جزوه باید به چه شکلی بود که بتواند این ۲۰٪ را برای شما کسب کند. البته که همه ی ترم به همین تکلیف هفتگی نمی گذشت. ما تاریخ می زدیم و موضوع و کتاب یا مقاله انتخاب می کردیم برای ارائه دادن سر کلاس. این را هم بگویم که حضور در کلاس هم درصدهایی از آن نمره ی ۱۰۰ پایان ترم را به خود اختصاص می داد. بنابراین،هیچ راه در رو و دودر کردنی وجود نداشت. شاید یکی دو بار غیبتتان را می توانستید با صحبت با استاد موجه کنید تا نمره کم نشود. اما برای بقیه اش دیگر قضیه جدی بود و نمی شد کاری کرد مگر اینکه قضیه ی دلیل غیبت شما هم جدی بوده باشد مثل دور از جان شما! بیماری یا یک گرفتاری غیرمنتظره و ... که به طریقی باید حل و فصل می شد.

حال که شیوه ی حضور در کلاس را دیدیم ببینیم ما چگونه درس می خواندیم. ما منظورم خودم و هم خانه ایم است که فیزیوتراپی می خواند و او هم همیشه با تلّی از مقاله به خانه برمی گشت. درواقع، برای ماها که زبان اولمان انگلیسی نبود (در مورد خاص بنده فرانسه نبود)، این در یک کلاس تخصصی رشته ی خودمان حضور داشتن و به زبان خارجی آموختن قطعاً مقداری کارآیی و بازدهی روزهای اولمان را کاهش می داد. اگر درست خاطرم مانده باشد همین مرجان هم خانه ایم می گفت من آیلتسم را ۸.۵ شدم و همیشه جزو نمره الف ها و شاگرد اول دوم های فیزیوتراپی بود حتی در فوق لیسانسم، اما اینجا بین این دانشجویان کانادایی شاگرد جندم هم حساب نمی شود و خودش می گفت دلیل اصلی اش زبان است. جزئی تر بخواهم توضیح دهم باید بگویم که، مثلاً‌همان یک مقاله ای را که یک دانشجوی کانادایی با یک بار خواندن کلی مطلب از آن می فهمد و با بار دوم خواندنش دیگر کامل متوجه مطلب می شود ما خارجی ها به این صورت یم خواندیم:
۱- بار اول خواندن روزنامه وار و جستجوی معنای واژگان ناشناس از دیکشنری
۲- بار دوم خواندن دقیق تر برای فهم بیشتر
۳- بار سوم خواندن دقیق تر تر و جزئی تر تر برای فهم بیشتر تر
۴- گاهی بار چهارمی هم اتفاق می افتاد...

می بینید؟ این یک مسأله ی طبیعی برای ماهاست و البته که ترس ندارد فقط باید زمان بیشتری را صرف کرد برای زودتر راه افتادن...

اینکه من از اول این وبلاگ تا به الان همه اش دارم می گویم انگلیسی انگلیسی انگلیسی برای همین روزهاست ای وی!

فکر می کنم شیوه ی مطالعه در کلاس های کانادایی را قشنگ دستتان آمد یعنی چه!

اگر سؤال دیگری در این باب داشتید لطفاً در بخض نظرات بنویسید تا از این حالت متکلم وحده بودن خارج شوم!

این را هم بگویم که من تا وقتی که در آنجا بودم به این مسأله ی «متکلم وحده» بودن توجه خاصی نداشتم. اینجا که آمدم خیلی این مسأله برایم برجسته شد و همین است که الآن به این فقره حساسیت پیدا کرده ام. اینجا کلاس هایشان پر از بحث است گاهی پیش می آمد که آدم احساس می کرد و دانشجو و استاد از بحث گذشته اند و دارند جرّ و بحث می کنند و هر دو روبروی هم قرار گرفته اند و دانشجو اصرار دارد که اینی که گفتی اشتباه است و من قبول ندارم و ... یک زیبایی شناسی خاصی دارد این صحنه ها را دیدن. حتی پیش می آمد که هیچکدامشان از خر شیطون پایین نمی آمدند و بحث ابتر می ماند اما همینش هم شیرین بود از نظر من. لذت ها می بردم از این طرز بحث کردن دانشجوها با استاد. یک هم کلاسی آفریقایی اهل سنگال داشتیم به نام مصطفی که به قدری با استاد بحث می کرد که همان یک ربع استراحت بین کلاس را هم هم به خودش هم به استاد حرام می کرد و خاطرم هست همیشه استادمان می گفت: بس کن دیگر. البته منظورش این بود: جان عزیزت! کوتاه بیا کشتی منو!

حال، این را مقایسه کنید با کلاس های «متکلم وحده» ما در آنجا... یادم نمی رود من در فوق لیسانس یک درسی داشتیم به اسم روایت شناسی که بحث های بسیار شیرین و جذابی درباره ی رمان و داستان و ... دارد. من همیشه سر این درس سؤال داشتم و استاد هرگز به من فرصتت نداد سؤال بپرسم و بهانه اش کمبود وقت بود و کلی مطلب ناگفته ی بجا مانده!
بعدها که آمدم اینجا و طی یک واحد درسی بیشتر از بحث روایت شناسی فهمیدم، تازه متوجه شدم که دلیل آن اجازه ندادن ها به سؤال پرسیدن بی سوادی استاد مربوطه بود و لاغیر!
چون اینجا، سر ککلاس ها همیشه اساتید آماده ی سؤال پرسیدن بچه ها بودند و هستند و همیشه یک فرصتی می دهندب ه بچه برای سؤال کردن و این جمله ی معروف مدام در کلاس ها تکرار می شود: «any question? any question».

خاطرم هست یک بار یکی از خوانندگان وبلاگ بر من ایراد گرفت که چرا آنجا را با اینجا مقایسه می کنی. خب، گاهی این مقاایسه ها گریزناپذیر است و حتی بهتر هم هست چون باعث می شود اگر یک طرف نگاهش به فلان قضیه مثبت است ما هم یاد بگیریم همان را الگوبرداری کنیم. چرا که نه؟

بگذریم تا سرتان را درد نیاورده ام...


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.