ملاحظات دارویی و مصرف مکمل‌‌ها در بیماری پارکینسون

دکتر محمد رادفر – دکترای عمومی داروسازی؛ دکتر ودیعه بیگی – دکترای عمومی داروسازی، دکترای تخصصی تغذیه و رژیم درمانی

 

بیماری پارکینسون یک اختلال مزمن پیشرونده و تخریب کننده عصبی هست که در سرتاسر جهان و در پایان گروه‌‌های قومی و در هر دو جنس رخ می‌دهد و به عنوان دومین بیماری تخریب کننده عصبی رایج پس از بیماری آلزایمر می‌‌باانجام گرفت.

میزان شیوع این بیماری در افراد بالای ۵۰ سال حدوداً ۲ درصد گزارش انجام گرفته هست. شروع بیماری پارکینسون می‌‌تواند خانوادگی یا انفرادی، نخستیه یا تأخیری، با نشانه و یا بدون نشانه باانجام گرفت.

پارکینسونیسم یا پارکینسون ثانویه در اثر مسمومیت با منگنز، مسمومیت با مونوکسید کربن، ضربه مزمن و مداوم به سر و برخی مواد مخدر تزریقی ممکن هست ایجاد گردد که علایمی مشابه با پارکینسون دارد.

بیماری پارکینسون در اثر از دست دادن سلول‌های عصبی (سلول‌های دوپامینرژیک) در قسمتی از مغز که جسم سیاه نامیده می‌شود، ایجاد می‌گردد. سلول‌های دوپامینرژیک مسئول تولید دوپامین هستند.

دوپامین یک انتقال دهنده عصبی هست که به انتقال پیام‌های کنترل کننده و هماهنگ کننده حرکات بدن از مغز کمک می‌کند.

چهار علامت شایع این بیماری عبارتند از ارتعاش دست و پا در حالت هستآسوده (لرزش بیمار با هم با ارتعاش دست و پا در حالت هستآسوده)، آرام انجام گرفتن حرکت (برادیکینسیا)، دشواری حرکت (و خشک انجام گرفتن) دست و پا یا بدن، تعادل بد (تعادل ضعیف)، که اگر دو یا افزایش از این علایم در بیمار دیده شود، مخصوصاً تایمی که در یک سمت افزایش از سمت دیگر پدیدار شود، بیماری پارکینسون تلقی می‌‌شود.

عوامل خطری که ممکن هست در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند عبارتند از سن (با افزایش سن، احتمال ابتلا به پارکینسون افزایش می‌شود. اگرچه جوانان نیز ممکن هست به پارکینسون مبتلا شوند، اما احتمال آن کم هست)، ژنتیک (اگر اقوام) نزدیک فرد (پدر، مادر، خواهر، برادر) مبتلا به پارکینسون باشند، آن فرد افزایش از دیگران در معرض خطر ابتلا به پارکینسون قرار دارد)، جنسیت (آقاان افزایش از خانومان در معرض خطر ابتلا به پارکینسون قرار دارند)، قرارگیری در معرض مواد سمی ( افرادی که در معرض مواد شیمیایی مانند مونوکسید کربن، مواد سمی علف کش و مواد آفت کش قرار دارند افزایش از دیگران در معرض خطر ابتلا به پارکینسون قرار دارند) برخی از داروها (مانند داروهایی که برای درمان جنون و اسکیزوفرنی انجام گرفتید مصرف می‌شوند ممکن هست باعث ایجاد پارکینسون شوند).

امروزه به دلیل پیشرفت علم پزشکی در دنیا درمان‌‌های متفاوتی از دسته داروهای شیمیایی و داروهای گیاهی و فرآورده‌‌های طبیعی و سنتی برای پیشگیری و کنترل بیماری پارکینسون وجود دارد.

داروهای شیمیایی موثر بر بیماری پارکینسون تا حد زیادی علائم و پیشرفت بیماری را کنترل می‌‌کنند اما ممکن هست در طولانی مدت اثرات آنها کاهش یابد.

داروهای مصرفی برای بیماری پارکینسون همچنین می‌‌تواند موجب بروز عوارضی مانند حرکات غیر ارادی بازوها و پاها، هذیان گویی، خواب آلودگی و افت فشار خون در حالت ایستاده شوند.

داروهایی که در بیماری پارکینسون مورد هستفاده قرار می‌گیرند

لودوپا

داروی لودوپا که معمولا در ترکیب با کربی دوپا یا بنزیرازید مورد هستفاده قرار می‌گیرد.

در مورد این دارو باید به تداخل اثر آن با داروها و غذا مانند خواب آور‌‌ها، مکمل آهن (عدم مصرف با هم)، مصرف مواد غذایی (عدم مصرف غذاهای پر پروتئین هنگام مصرف دارو)، داروی ضد تهوع متوکلوپرامید، داروی ضد تشنج فنی توئین، ویتامین B6 و داروهای ضد افسردگی مانند آمی تریپتیلین و نورتریپتیلین و … توجه کـــرد که پایان این تداخلات منجر به کاهش اثر لودوپا می‌‌شوند. عوارض این دارو حرکات غیرارادی و اختلالات روانی، تهوع، گیجی، تپش قلب، سوءهاضمه، عصبانیت و تحریک پذیری، گیجی، توهم و غش می‌‌باانجام گرفت.

بی‌پریدین

داروی بی پریدین هم در درمان پارکینسون و هم در درمان علائم شبه پارکینسون که از عوارض برخی از داروهای دیگر هست کاربرد دارد.

در صورت وجود احتباس ادراری درمان نانجام گرفته، بیماری چشمی گلوکوم با زاویه بسته، انسداد دستگاه گوارش و در کودکان زیر ۳ سال نباید مصرف شود.

خشکی دهان، اختلالات گوارشی، گیجی، تاری دید، احتباس ادرار، طپش قلب، افزایش حساسیت، عصبی انجام گرفتن، توهم، خواب آلودگی، افت فشارخون (با شکل تزریقی) از عوارض جانبی این دارو هستند.

هستفاده با هم این دارو با سایر داروها مانند داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای و مهار کننده‌‌های آنزیم MAO، داروهای ضد جنون دسته فنوتیازین‌‌ها، آنتی هیستامین‌‌ها، آمانتادین، دیسوپرامید باعث عوارض جانبی چون خشکی دهان، احتباس ادرار، یبوست و منگی در سالمندان می‌‌گردد.

تری‌هگزی فنیدیل

داروی دیگر تری هگزی فنیدیل هست که از نظر عوارض و تداخلات مانند داروی بی پریدین هست و علاوه بر اثرات آن دارای اثر مستقیم ضد اسپاسم بر عضلات صاف نیز می‌باانجام گرفت.

در مورد این دارو در صورت بروز خشکی دهان یا عوارض گوارشی بهتر هست قبل از غذا مصرف شود و در بیماری قلبی- عروقی یا نارسایی کبدی یا کلیوی باید با احتیاط مصرف شود.

داروی دیگر که در درمان پارکینسون مورد هستفاده قرار می‌گیرد بروموکریپتین هست که علاوه بر درمان این بیماری، کاربردهای دیگری مانند کنترل افزایش هورمون پرولاکتین در خانم‌‌ها (پرولاكتینوها)، درمان اختلالات تولید هورمون رانجام گرفت (آكرومگالی) و در خانومان مبتلا به تخمدان پلی کیستیک همراه با افزایش پرولاکتین نیز دارد.

تشنج، ایست قلبی-عروقی، سكته قلبی حاد، تهوع، هستفراغ، یبوست، سردرد، گیجی، افت فشار خون وضعیتی، خواب آلودگی، توهم، تحریك پذیری، خشكی دهان و گرفتگی ساق پا از عوارض جانبی این دارو هستند و در بیماری روانی انجام گرفتید و بیماری عروق كرونر قلب نباید مصرف شود.

انتاکاپون

داروی انتاکاپون هم به عنوان داروی اضافه شونده به فرمولاسیون داروهای حاوی لودوپا/کربی دوپا در بیماران مبتلا به پارکینسون کاربرد دارد.

عوارض جانبی انتاکاپون شامل تهوع، کندی حرکات،  کاهش فشار خون وضعیتی، سنکوپ، گیجی، خستگی، توهم، اضطراب، اسهال، درد شکمی، یبوست، هستفراغ، تغییر رنگ ادرار به قهوه ای-نارنجی، درد کمر، تنگی نفس می‌‌باانجام گرفت.

این دارو دارای تداخلاتی با داروهای مهارکننده‌‌های منوآمین اکسیداز، ضد افسردگی‌های سه حلقه‌ای، متیل دوپا و نیز املاح آهن هست.

آمانتادین

داروی آمانتادین به تنهایی یا همراه با سایر داروهای آنتی کولینرژینک برای درمان بیماری پارکینسون به کارمی رود. به علاوه، این داروبه منظور پیشگیری و درمان عفونت‌‌های دستگاه تنفسی ناشی از گونه‌‌های آنفلوانزا A نیز هستفاده می‌‌شود.

این دارو اثرات ضد پارکینسونی زیاد کمی دارد و تعداد کمی از بیماران از این دارو سود می‌‌برند، زیرا نسبت به اثرات آن تحمل حاصل می‌‌شود.

مکانیسم اثر این دارو مشخص نیست و دارای عوارض جانبی مانند بی اشتهایی، تهوع، عصبی انجام گرفتن، ناتوانی در تمرکز، بی‌خوابی، گیجی، تشنج، توهمات، گوشه گیری، تاری دید، اختلات گوارشی، و بثورات جلدی هست که هستفاده با هم آن با داروهای کنین، کینیدن و کوتریموکسازول ممکن هست به تانجام گرفتید عوارض جانبی منجر شود.

پرامی پکسول

پرامی پکسول داروی دیگر در درمان پارکینسون هست که به موازات اثرات درمانی عوارضی مانند فراموشی، گیجی، سرگیجه، آرزوهای آشفته، تب، توهم، سفتی عضلات، بیخوابی، واکنش‌‌های عصبی، درد قفسه سینه، ادم محیطی، افت فشار خون وضعیتی، اختلال تطابق، دوبینی، بی اشتهایی، یبوست، خشکی دهان، کاهش میل جنسی، بی اختیاری ادراری، عفونت دستگاه ادراری، آرتریت و اختلالات پوستی را ممکن هست بر جای بگذارد.

تداخلات این دارو هم قابل ملاحظه می‌‌باانجام گرفت و شامل تداخل با سایر داروهای سایمتیدین، رانیتیدین، دیلتیازم، کینیدین، وراپامیل، تریامترن هست که ممکن هست سبب کاهش پاکسازی بدن از پرامی پکسول شوند. همچنین اثر بخشی این دارو با مصرف با هم با متوکلوپرامید، فنوتیازین، تیوتیکسن کاهش می‌‌یابد.

مصرف با هم این دارو با لودوپا ممکن هست سبب افزایش حداکثر سطح پلاسمایی لودوپا گردد و در نتیجه تنظیم دوز لودوپا ضروری هست.

سلژین

داروی سلژین به تنهایی (در مراحل نخستیه بیماری) و به صورت کمکی همراه لوودوپا جهت درمان بیماری پاركینسون یا علائم آن به كار می‌رود.

عوارض آن تهوع، درد شکمی و خشکی دهان هست. تداخلات این دارو  با داروهای ضد افسردگی‌‌های سه حلقه ای ممکن هست موجب بروز اختلالات قلبی، سنکوپ، تغییرات خلقی و روانی، زیادی فشارخون، زیادی دمای بدن، تشنج، لرزش و سفتی عضلات گردد.

بین شروع درمان با ضدافسردگی‌‌های سه حلقه ای و قطع درمان سلژیلین حداقل باید ۱۴روز فاصله زمانی باانجام گرفت.

داروهای مهارکننده‌‌های MAO و مهارکننده‌‌های اختصاصی بازجذب سروتونین مانند فلوکستین،سرترالین و سیتالوپرام هم ممکن هست منجر به بروز سندرم خطرناک سروتونین شوند.

داروی پتیدین و احتمالا سایر داروهای مخدر در مصرف با هم با سلژیلین می‌‌تواند منجر به تحریک انجام گرفتید عصبی، تعریق، افزایش دمای بدن، کما و حتی مرگ شوند. داروی لودوپا هم با سلژیلین نباید با هم مصرف شود.

تداخل حیاتی دیگر در مورد این دارو این هست که با غذاها و نوشیدنی‌‌های حاوی تیرامین مثل پنیرکهنه، پنیرچدار، پنیر گودا، کلم تخمیرانجام گرفته، سویای تخمیر انجام گرفته مانند سس سویا، محصولات‌دریایی تخمیرانجام گرفته مانند سس ماهی و سس میگو و یا خاویار، کبد گاو یا مرغ، سوسیس، موز ، میوه‌های خشک مانند کشمش و آلو، شکلات، شراب قرمز، گوجه فرنگی، بادمجان و انجیر می‌‌باانجام گرفت.

کابرگولین

کابرگولین هم یکی از داروهای ضد پارکینسون هست که همچنین در خانومان شیرده در پایان دوره شیردهی برای قطع جریان شیر و یا در بیماران دچار افزایش سطح پرولاکتین و درد پستان مورد هستفاده قرار می‌گیرد.

این دارو هم مانند سایر داروهای این دسته دارای عوارضی مانند تهوع، هستفراغ، سر گیجه، افت فشار خون وضعیتی، بی خوابی ،افسردگی، اختلالات قاعدگی و … می‌‌باانجام گرفت.

مصرف با هم این دارو با پروپرانولول، قرص‌‌های ضد بارداری خوراکی و یا داروهای منقبض کننده عروقی خطر بروز انقباضات عروق محیطی را تانجام گرفتید می‌‌نماید.

علاوه بر داروهای شیمیایی، درمان‌‌های دیگری هم برای کنترل و پیشگیری از پارکینسون وجود دارد که  با هستفاده از داروهای گیاهی، فرآورده‌‌های طبیعی، سنتی و مکمل صورت می‌‌پذیرد.

مکمل‌‌های مورد هستفاده شامل ویتامین E، مکمل کوکیوتن، ویتامین D، کراتین، سلنیوم و سایر آنتی اکسیدانت‌‌ها می‌‌باشند.

ویتامین D

ویتامین D در پیشگیری یا به تأخیر انداختن شروع مشکلات مربوط به تفکرو خلق و خو در بیمارانی که مبتلا به بیماری‌‌های تخریب کننده اعصاب مانند پارکینسون هستند کمک کننده هست.

ویتامین E

ویتامین E دارای اثرات آنتی اکسیدانتی قوی می‌‌باانجام گرفت و می‌‌تواند در مقابله با آسیب‌های مغزی ناشی از رادیکال‌های آزاد، مؤثر باانجام گرفت.

این ویتامین در پیشگیری از ابتلا به پارکینسون و کمک به حفظ سلول‌های عصبی نقش حیاتیی دارد.

یکی دیگر از مکمل‌‌های موثر در بیماری پارکینسون کوکیوتن(CoQ10) هست که یک آنتی اکسیدان قوی (موجود در میتوکندری سلول هست.

میتوکندری‌ها یک ساختار مولد انرژی در سلول هستند و بعضی از دانشمندان عقیده دارند که اختلالات عملکـــرد میتوکندری‌ها در ایجاد پارکینسون مؤثر هست) و موثر و ضد گسترش بیماری‌‌های مرتبط با اختلالات مغزی و بیماری‌‌های مزمن مانند بیماری‌‌های قلبی، سرطان و دیابت هست که در بدن به طور طبیعی تولید می‌‌شود ولی سطح این ماده در بدن با افزایش سن و بیماری‌ها کاهش می‌‌یابد.

این ماده به طور عمده درغذاهای دریایی یافت می‌شود و به صورت مکمل نیز مصرف می‌‌شود.

در شرایط بازسازی سلول‌‌های عصبی دربیماری‌‌هایی مانند ام اس، آلزایمر و پارکینسون کوانزیمQ10 کمک کننده هست. مصرف داروهای ضد افسردگی، داروی پروپارانولول (ایندرال) و همچنین داروهای کاهش دهنده چربی خون مانند آترووهستاتین، پراوهستاتین و لووهستاتین می‌‌توانند سبب کاهش تولید کوآنزیم کیوتن شوند لذا مصرف مکمل‌های کوآنزیم کیوتن به همراه این داروها می‌‌تواند سودمند باانجام گرفت.

کراتین

کراتین مکمل دیگری هست که تحقیقات اخیر نشان دهنده اثر موثر آن بر عملکـــرد سلول‌‌های مغزی در این بیماری می‌‌باانجام گرفت. مصرف روزانه کراتین از سرعت پیشرفت بیماری پارکینسون می‌‌کاهد که علت آن افزایش میزان فسفوکراتین به عنوان  یک منبع انرژی برای عضلات و مغز هست.

هرتعداد مصرف کراتین در افراد دارای پارکینسون پیشرفته اثری ندارد.

سلنیوم

سلنیوم عنصری هست که غلظت خونی آن در بیماران دچار پارکینسون کم می‌‌شود که اثرات حیاتیی به دلیل خواص آنتی اكسیدانی و شرکت در ساختار آنزیم‌‌های آنتی اكسیدانی وابسته به سلنیوم و سلنوپروتئین‌‌ها دارد و از آسیب‌های ناشی از تركیبات فعال اكسیژن مانند پراكسید هیدروژن در مغز و سیستم عصبی و سایر اندام‌‌ها جلوگیری کـــرده و این عامل باعث گردیده تا سلنیوم به عنوان كاهش دهنده اختلالات مغزی و قلبی شناخته شود و دارای اثرات ضد بیماری پارکینسون باانجام گرفت.

ترکیبات و فرآورده‌‌های گیاهی وطبیعی زیادی هم در بیماری پارکینسون مورد هستفاده قرار میگیرند که گیاهانی مانند جینکوبیلوبا، خار مریم، زیتون، راعی، اسکوتلاریا، شبدر قرمز، دانه سویا، پلی گنوم، انگور فرنگی و… را شامل می‌‌شوند که ممکن هست دارای اثرات متقابل و تداخلات با داروهای ضد پارکینسون باشند و باید با احتیاط مصرف شوند.

 

نوشته ملاحظات دارویی و مصرف مکمل‌‌ها در بیماری پارکینسون اولین بار در پرتال تعاون پدیدار شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.