گفتگو با دکتر بیژن صدری زاده؛ متخصص بیماری های عفونی

گفتگو: فرزانه صدقی

 

بازگشت بیماری های عفونی با مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها / از بیماری‌های کشنده قرن ۱۹ تا ۲۱

بی رمق و بی جان در آغوش مادرش خفته بود. خانوم جوان با دستانی لرزان تعداد تار مو را از پس صورت غرق عرق انجام گرفته کودکش کنار زد و بوسه ای کوتاه بر صورت معصومش زد.

لبش از انجام گرفتت گرمای صورت گلگون انجام گرفته کودکش آتش گرفت.

با بغضی در سینه، نفسی عمیق کشید و نگاهی مضطرب به اطراف انداخت. با شنیدن نام طفلش به سرعت از جا برخوهست و برای گرفتن نتیجه آزمایش به سمت باجه رفت.

از برگه های آزمایش هیچ سر در نمی آورد اما دلش گواه بد داشت. در دل با خدای خود نجوا کـــرد. کاش کودکم با طلوع سپیده دم، فرصتی مجدد برای خانومدگی داشته باانجام گرفت.

انواع بیماری های عفونی طی سالیان متمادی با شیوع شان سرنوشتی پر از غم و اندوه را برای خانواده رقم زده اند.

بیماری‌هایی که اغلب شان با پیداش واکسن ها و آنتی بیوتیک ها نامشان به تاریخ پیوسته هست اما همچنان برخی از آنها، ریشه کن نانجام گرفته اند و با شیوع یکباره شان می توانند عامل مرگ و میر بی شماری از آقام باشند.

واکاوای افزایش این مساله باعث انجام گرفت تا گفت و گویی با دکتر بیژن صدری زاده، متخصص بیماری های عفونی، پزشک و کارشناس معتمد ایران و سازمان بهداشت جهانی، عضو افتخاری فرهنگستان علوم پزشکی ایران، ریيس انجمن علمی بهداشت ايران و مشاور رییس فرهنگستان علوم پزشکی کشور در امور بهداشتی و بین المللی انجام دهیم که در ادامه آن را می خوانید.

دکتر بیژن صدری زاده، در سپیده دم روز نخست اسفند ۱۳۱۶ در یکی از روستاهای زیبا و خوش آب و هوای چهار محال بختیاری به نام ایران به دنیا آمده هست.

او تحصیلات ابتدایی و سه سال نخست دبیرستان را در چهار محال بختیاری و سه سال آخر دبیرستان را در اصفهان (دبیرستان هاتف) طی کـــرده و دوره پزشکی عمومی را در دانشگاه اصفهان و مدیریت بهداشت عمومی را در دانشگاه آنتورپ بلژیک و تخصص بیماری‌های عفونی را در دانشگاه علوم پزشکی پایتخت با موفقیت به پایان رساند.

او پس از انجام تعهد خدمت وزارت بهداری تایم که لازمه آن هفت سال خدمت شبانه روزی در روستاهای دروار و چهارده دامغان (۴سال) و بخش سنگسر و شهمیرزاد سمنان (۳ سال) بود، دوره ۲ ساله سپاه بهداشت را به عنوان سرپرست گروه سپاه بهداشت در میامی شاهرود به پایان رساند (۱۳۴۸-۱۳۴۹).

او از سال ۱۳۵۳تا ۱۳۵۹ ورود به عرصه مدیریت بهداشت را در سمنان تجربه کـــرد و طی این سال‌ها در مدیر اداره مبارزه با بیماری‌های واگیر (۳ سال)، مدیرعامل شبکه بهداشت و درمان هستان (۱ سال)، عضو هیات عامل و مدیر عامل سازمان ناحیه‌ای ( ۲ سال) و مدیر عامل سازمان ناحیه‌ای بهداری و بهزیستی هستان سمنان (۱ سال) عهده دار انجام گرفته هست.

او در سال ۱۳۵۹ با انتقال به پایتخت، تجربه کار در سطح کشوری را با ریهست اداره مبارزه با بیماری‌های واگیر اداره کل ریشه کنی مالاریا و مبارزه با بیماری‌های واگیر آغاز کـــرد که تا سال ۱۳۶۱ ادامه داشت.

پس از آن او به ستاد مرکزی وزارت بهداری انتقال یافت و در سمت‌های مدیر کل بهداشت خانواده (۳ سال)، سرپرست ستاد گسترش شبکه‌های بهداشتی درمانی کشور (یک سال) و معاون بهداشتی وزارت بهداری پیشین و وزارت جدید التاسیس بهداشت، درمان و تعلیم پزشکی (۴ سال) انجام وظیفه کـــرد. از سال ۱۳۶۸ نیز به عنوان هستادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به تدریس در زمینه بهداشت و بیماری‌های عفونی پرداخت.

او اردیبهشت سال ۱۳۷۱ به سازمان جهانی بهداشت پیوست و مدت چهار سال به عنوان نماینده سازمان جهانی بهداشت در سودان خدمت کـــرد و چهار سال دیگر نیز با سمت مدیر مبارزه با بیماری‌های واگیر سازمان جهانی بهداشت در ناحیه مدیترانه شرقی به خدماتش ادامه داد و در اسفند ۱۳۷۹ با رسیدن به سن باخانومشستگی ملل متحد از سازمان جهانی بهداشت به کشور مراجعت کـــرد و از از آن زمان تاکنون با سمت‌هایی از قبیل مشاور وزیر، عضو وابسته فرهنگستان علوم پزشکی، رییس کمیته تایید ریشه کنی فلج اطفال در ایران مشغول به خدمت بوده هست.

رییس انجمن علمی بهداشت ایران (از سال ۱۳۸۰تاکنون)، عضو هیات مدیره مجمع انجمن‌های علمی گروه پزشکی (از سال ۱۳۸۱ تاکنون)، عضو افتخاری فرهنگستان علوم پزشکی (از سال ۱۳۹۴تاکنون)، عضو کمیسیون تایید ریشه کنی فلج اطفال در ناحیه مدیترانه شرقی (از سال ۱۳۸۸ تاکنون)، عضو کمیسیون ناحیه‌ای تایید ریشه کنی فلج اطفال در آفریقا (از سال ۱۳۹۰ تاکنون) از حیاتیترین سمت‌ها و مسوولیت‌های ملی و بین المللی کنونی به حساب می‌آیند.

لوح افتخار سازمان جهانی بهداشت مبنی بر ۸ سال خدمت موثر در ناحیه مدیترانه شرقی (سال ۲۰۰۰ میلادی)، جایزه چکش طلایی سازمان جهانی بهداشت (سال ۲۰۰۵ میلادی)، چهره برجسته نیم قرن تلاش، خدمت و تجربه به معقول پنجاهمین سالگرد تاسیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی پایتخت (سال ۱۳۹۵)، مدال افتخار دانشمند برتر از بنیاد علمی جهانی پروفسور یلدا (سال ۱۳۹۵) و جایزه سلامت فرهنگستان علوم پزشکی( جایزه هستاد دکتر علیرضا مرندی سال ۱۳۹۵) از حیاتیترین جوایز و نشان‌های علمی ایشان به شمار می‌آیند.

بیماری‌های عفونی چگونه ایجاد می‌شوند و عمده‌ترین راه انتقال این بیماری‌ها کدامند؟

منظور از بیماری‌های عفونی (واگیر دار) بیماری‌هایی هستند که عامل بیماری زا دارند.

این عامل بیماری زا ممکن هست باکتری، ویروس، قارچ یا انگل باانجام گرفت و از طریق انتقال مستقیم ( آب آشامیدنی، غذا، هستنشاق هوا، پوست و مخاط) و غیر مستقیم (توسط حشره‌ها) به فرد دیگر سرایت کنند.

از جمله بیماری‌های عفونی که از طریق آب و غذا به فرد دیگر منتقل می‌شوند، بیماری های اسهالی هستند. بیماری‌های اسهالی مانند وبا، شیگلوز و دیسانتری حیاتیترین آنها هست.

غذا نیز افزایش باعث مسمومیت غذایی می شود. معمولا عامل بیماری زا به علت نگهداری غذا خارج از یخچال، وارد بدن انجام گرفته و ایجاد مسمومیت می کند.

به صورت حتم منشا اصلی برخی از این مسمومیت ها شیر و لبنیات آلوده هست. به عنوان مثال تب مالت یک بیماری مشترک بین انسان و دام هست و از راه مصرف شیر نجوشیده یا پهستوریزه نانجام گرفته و پنیر آلوده یا حتی بستنی (پهستوریزه نانجام گرفته) به انسان منتقل می شود. بیماری‌های دیگر از راه هوا به انسان منتقل می شوند.

حیاتیترین این بیماری ها، سرماخوردگی، آنفلوآنزا و سل هستند. بیماری های دیگر از راه حشره‌ها منتقل می شوند.

حیاتیترین این بیماری ها مالاریا، طاعون هست. به صورت حتم منشا بیماری طاعون موش هست. بیماری از طریق کک موش به انسان انتقال داده می شود.

هم اکنون سهم بیماری های عفونی در میزان مرگ و میر آقام در دنیای امروز چگونه هست؟

هم اکنون به علت پیشرفت های دانش پزشکی و بهداشت عمومی، طولانی انجام گرفتن عمر، افزایش امید به خانومدگی و افزایش جمعیت سالمندان (بالای ۶۵ سال) و همچنین پلن توسعه افزایش دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی باعث انجام گرفته هست از بیست سال پیش تا به امروز مشکل بیماری های غیر واگیردار در جهان از جمله در ایران مطرح شود.

هم اکنون زیاد از ۷۰ درصد مرگ و میرهایی که در جهان اتفاق می افتد به علت ۴ گروه بیماری غیر واگیر دار حیاتی شامل بیماری های قلبی و عروقی (حمله قلبی و سکته مغزی)، سرطان ها، دیابت و بیماری های مزمن دستگاه تنفسی (آسم، آمفیزم و…) هست.

در حالیکه بر اساس یک پلن تحقیقاتی که در کشور ایران در سال ۱۳۶۸ روی ۱۰ درصد جمعیت منطقهی و روستایی کشور انجام انجام گرفت، زیاد از ۴۲ درصد از مرگ ها در کودکان زیر پنج سال اتفاق می افتد که از این میان یک ششم موارد به علت بیماری های قابل پیشگیری با واکسن هست.

یک پنجم موارد به علت بیماری های اسهالی هست و یک ششم دیگر به علت سایر بیماری های عفونی هست که به آسودهی قابل پیشگیری هستند به عبارت دیگر در آن زمان حدود نیمی از مرگ و میر کودکان زیر پنج سال اتفاق می افتاد که زیاد از ۵۰ درصد آنها قابل پیشگیری هست.

کدام بیماری‌های عفونی در طول تاریخ مرگ بار ترین و خطرناک ترین بیماری ها بوده اند؟

در بین بیماری های عفونی و واگیر دار به ترتیب آبله، طاعون، تیفوس، وبا، تب زرد و تب راجعه که معروف به بیماری های قرنطینه ای هستند، طی سال ها عامل مرگ و میر زیادی از جامعه بشری به حساب می آیند.

هم اکنون کدامیک از این بیماری های عفونی خطرناک ریشه کن انجام گرفته اند و کدامیک هنوز تهدید بزرگی برای سلامتی بشر محسوب می‌شوند؟

این بیماری ها پیش از پیدایش واکسن و آنتی بیوتیک ها تا اواسط قرن ۲۰ تلفات جانی زیاد زیادی ایجاد می کـــردند. چه بسا زیادی از دانشمندان به نام بر اثر ابتلا به این بیماری جان خودشان را از دست داده اند.

مثلا پروین اعتصامی به علت ابتلا به بیماری حصبه جان خود را از دست داده هست.

با پیدایش آنتی بیوتیک ها و واکسن ها، بهبود شرایط خانومدگی، بهبود وضع بهداشت محیط، تامین آب آشامیدنی سالم، دفع بهداشتی فضولات و پلن‌های موفق مبارزه با حشره ها، زیادی از بیماری های عفونی و واگیر دار راه درمان موثری پیدا کـــرده‌اند.

ظهور نخستین واکسن ها برای پیشگیری از ۶ بیماری عفونی دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، سرخک، سل و فلج اطفال بودند که در پلن ایمن سازی کشورها گسترش پیدا کـــردند.

نتیجه این کار موجب انجام گرفت که از بین این شش بیماری، کزاز نوزادان در زیادی از کشورهای دنیا به مرحله حذف برسد. دیفتری، سیاه سرفه عملا به ندرت دیده می شود اما بیماری سل به علت اینکه واکسن ب ث ژ تعدادان پیشگیری کننده نیست، همچنان ادامه دارد. 

پس از آن واکسن سرخک پیدا انجام گرفت که آن هم جزو پلن های ایمن سازی کشورها از جمله ایران در آمد.

زیاد از ۳۰ سال هست که واکسن سرخک در ایران مورد هستفاده قرار می گیرد. پس از آن واکسن هپاتیت B ظهور پیدا کـــرد.

در کشور ما نزدیک به ۲۰ سال هست که مورد هستفاده قرار می گیرد. واکسن هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B نیز برای پیشگیری از مننژیت و ذات الریه از سه سال پیش در پلن ایمن سازی کشور وارد انجام گرفته هست.

واکسن های جدید پنوموکوک (حیاتیترین عامل ذات الریه) و روتاویروس (Rotavirus) (شایع‌ترین علت اسهال و بی ‌آبی انجام گرفتید بدن نوزادان و کودکان) نیز به تازگی مورد تصویب کشور قرار گرفته هست تا در پلن ایمن سازی قرار بگیرد. بودجه این واکسن تصویب انجام گرفته اما هنوز آغاز نانجام گرفته هست.

پس با این حساب آنتی بیوتیک ها و واکسن ها نقش زیاد حیاتیی در ریشه کنی بیماری های عفونی داشته اند، اینطور نیست؟

هرتعداد بیماری های واگیر دار یا عفونی مشکل حیاتیی بودند اما آنتی بیوتیک ها و واکسن ها نه در از بین بردن این مشکل ها بلکه در کاهش آنها نقش داشتند.

نخستین دستاوردی که واکسن ها داشتند ریشه کنی آبله بود. این بزرگترین دستاورد جهانی هست. آخرین مورد آبله در یک آشپز یک بیمارستان در سومالی سال ۱۹۷۷ گزارش انجام گرفت.

پس از آن در سال ۱۹۸۰ مجمع بهداشتی جهانی تصویب کـــرد که آبله در دنیا ریشه کن انجام گرفته هست. به صورت حتم ویروس آبله هم اکنون در شرایط امنیتی انجام گرفتید در مسکو روسیه و CDC آمریکا یا مراکز مدیریت و پیشگیری بیماری ایالات متحده آمریکا (Centers for Disease Control and Prevention) برای انجام تحقیقات افزایش نگهداری می شود تا اگر ویروس آبله بار دیگر بازگشت، واکسن و راه درمانی موثری ارایه بشود.

دومین بیماری که تلاش زیادی برای ریشه کنی آن انجام گرفت، فلج اطفال بود. هرتعداد این بیماری مرگ و میر زیادی ندارد اما فلج ایجاد کننده در کودکان تا پایان عمر افراد را معلول می کند. مجمع بهداشت جهانی در سال ۱۹۸۸  ریشه کنی فلج اطفال را تصویب کـــرد.

انتظار می رفت این ویروس سال ۲۰۰۰ ریشه کن شود اما تحقق پیدا نکـــرد. در مجموع فلج اطفال در آستانه ریشه کنی در دنیا هست.

پیش بینی می شود چه زمانی فلج اطفال در جهان ریشه کن شود؟

با شواهد موجود ریشه کنی قطعی این ویروس تا سال ۲۰۲۲ در کل دنیا امکان پذیر هست.

همچنین براساس محاسبه های انجام انجام گرفته، ریشه کنی جهانی فلج اطفال در طی ۲۰ سال فردا حداقل ۴۰ تا ۵۰ میلیارد دلار صرفه جویی را همراه خواهد داشت که قسمت عمده آن به کشورهای کم در آمد مربوط می شود.

از همه حیاتیتر اینکه موفقیت در ریشه کنی بدان معنا هست که در فردا هرگز کودکی به خاطر پولیو دچار فلج نخواهد انجام گرفت.

هم اکنون وضعیت ایران در ریشه کنی فلج اطفال چگونه هست؟

ویروس بومی فلج اطفال در ایران سال ۱۳۷۶ حذف انجام گرفته هست اما در سال ۱۳۷۹ (۲۰۰۰ میلادی) ۳ فرد مبتلا از کشور پاکستان وارد ایران انجام گرفتند.

از آذر ماه ۱۳۷۹ تاکنون موردی از فلج اطفال در ایران گزارش نانجام گرفته هست.

در حال حاضر در کدامیک از کشورها این بیماری ریشه کن نانجام گرفته هست؟

پیش از شروع پلن ریشه کنی فلج اطفال، سالانه ۳۵۰ هزار کودک از ۱۲۵ کشور جهان مبتلا به این بیماری می انجام گرفتند.

فلج اطفال از نظر تاریخی در ناحیه آمریکا سال ۱۹۹۵، اروپا سال ۲۰۰۰،  غرب اقیانوس آرام سال ۲۰۰۲، آسیای جنوب شرقی ۲۰۱۰، آفریقا سال ۲۰۱۵ ریشه کن انجام گرفته هست.

تنها در مدیترانه شرقی در دو کشور افغانستان و پاکستان این بیماری ریشه کن نانجام گرفته هست.

کشورهای نیجر، نیجریه، هند، افغانستان و پاکستان از جمله کشورهایی بودند که ویروس فلج اطفال در کشورشان بومی بود.

تاکنون نیجر، نیجریه و هندوستان خودشان را از این ویروس نجات داده اند. زمانی می توان اعلام ریشه کنی یک بیماری را کـــرد که پس از گذشت سه سال هیچ آثاری از آن بیماری در کشورها وجود نداشته باانجام گرفت.

در سال ۲۰۱۷ پاکستان مبتلا به فلج اطفال نداشته هست. سه مورد فلج اطفال در افغانستان دیده انجام گرفته هست.

این در حالی هست که در سال ۲۰۱۶ سیزده مورد در پاکستان و ۲۰ مورد ابتلا در افغانستان گزارش انجام گرفته هست.

آیا فلج اطفال همچنان در ایران تهدید کننده هست؟

تا زمانی که تنها یک کودک آلوده به ویروس باقی مانده باانجام گرفت همه کودکان دنیا( کودکان همه کشورها) در معرض ابتلا به فلج اطفال قرار دارند.

کشور ایران نیز به دلیل مجاورت با این دو کشور و ورود مهاجران در معرض خطر هست. منتها به علت پلن واکسیناسیون نیکو و پوشش ۹۵ درصدی و سیستم مراقبتی و بیماریابی و گزارش دهی نیکو احتمال اینکه ما در معرض خطر باشیم زیاد کم هست اما باید زیاد مراقب باشیم هم از نظر حفظ پلن پوشش واکسیناسیون، ادامه آن پلن با سطح پوشش بالا و از نظر سیستم بیمار یابی و مراقبت هایمان را باید تقویت کنیم و این سیستم دقیق و حساس را باید حفظ کنیم تا در صورت مشاهده مورد مشکوک به سرعت بیماری شناسایی و از پیشروی آن جلوگیری شود.

پلن ایران برای فلج اطفال چیست؟

در ایران از منطقهیور ۱۳۹۴ یک دز واکسن تزریق فلج اطفال(IPV) در پلن ایمن سازی کودکان در سن ۴ ماهگی کودک وارد انجام گرفته و در فروردین ۱۳۹۵ واکسن سه ظرفیتی خوراکی به وسیله واکسن خوراکی دو ظرفیتی جانشین انجام گرفت.

هم اکنون واکسن خوراکی فلج اطفال در بدو تولد، ۲ ماهگی، ۴ ماهگی، ۶ ماهگی، ۱۸ ماهگی و ۶ سالگی تجویز می شود.

لطفا در خصوص فلج اطفال هم توضیح بدهید که چگونه ایجاد می شود و حیاتیترین عامل ایجاد این بیماری چیست؟

فلج اطفال یا پولیو یا پولیومیلیت یک بیماری عفونی انجام گرفتیدا واگیردار هست که توسط ویروس فلج اطفال ایجاد می شود و عمدتا کودکان زیر ۵ سال را مبتلا می کند.

عامل ایجاد کننده فلج اطفال سه نوع ویروس۲،۱و ۳ هست. نوع نخست عامل اغلب موارد فلج هست. این ویروس به دستگاه عصبی حمله می کند و می تواند طی تعداد روز منجر به فلجی فرد شود.

تب، خستگی، سر درد، هستفراغ، سفتی گردن و درد در دست و پا از جمله علایم و نشانه های این بیماری هست. 

فلج غیر قرینه شل اندام یا فلج بصل النخاعی بدون اختلال های حسی در طی یک بیماری تب دار در یک کودک یا فرد بالغ جوان تقریبا متداوم دلالت بر فلج اطفال دارد.

این ویروس عمدتا از طریق مدفوع- دهانی از شخص به شخص منتقل می‌شود و به نسبت کاهش توسط یک وسیله انتقال مشترک( مثلا آب یا غذای آلوده) انتقال صورت می گیرد.

در جاهایی که سطح بهداشت عمومی و بهسازی محیط بالاتر هست. سرایت بیماری از راه ترشح های حلق اهمیت افزایشی پیدا می کند.

دوره نهفتگی بیماری ۷ تا ۱۴ روز هست اما از ۳تا ۳۵ روز تغییر می کند. ویروس فلج اطفال در گلو و مدفوع بیماران در طی دوره نهفتگی و بعد از شروع علایم وجود دارد و در گلو برای ۱تا ۲ هفته و در مدفوع برای مدت زیاد از ۳ تا ۶ هفته دوام می آورد. زیاد از ۹۰ درصد از موارد فلج اطفال در کودکان زیر ۵ سال اتفاق می افتد.

معمولا از هر ۲۰۰ مورد آلودگی به ویروس یک مورد آن به فلج غیر قابل برگشت منجر می شود (معمولا در پاها). در میان آنهایی که فلج انجام گرفته اند، پنج تا ۱۰ درصد از آنها به علت از کار افتادن عضلات تنفسی فوت می شوند.

راه درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد؟

درمان قطعی برای فلج اطفال وجود ندارد اما قابل پیشگیری هست. در صورت هستفاده از واکسن که برای تعداد بار داده می شود، می توان یک کودک را برای همه عمر محافظت کـــرد.

همچنین برای تخفیف بیماری تنها فیزیوتراپی کار ساز هست.

برخی ها اعلام کـــرده اند با کمک سلول های بنیادی می توان راهی برای درمان قطعی این بیماری به وجود بیاید، آیا این نقل کرد صحت دارد؟

امیدواریم که چنین باانجام گرفت!

آیا امکان بازگشت مجدد این بیماری های عفونی مهلک در جهان وجود دارد؟

بله، متاسفانه به علت مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها اغلب عوامل بیماری زا درمقابل آنتی بیوتیک ها مقاومت پیدا کـــرده اند و اگر اقدام های جدی در کشور ها از نظر هشدار رسانی  و کاهش و متوقف ساختن مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها صورت نگیرد، احتمال بازگشت مجدد دنیا به زمانی که آنتی بیوتیک ها وجود نداشت، هست یعنی پس از گذشت یک قرن به علت کوتاهی بشر، منجر به شکست این دستاورد عجیب و شگفت انگیز خواهیم انجام گرفت.

هم اکنون حیاتیترین بیماری های عفونی جدید تهدید کننده سلامت انسان کدامیک از بیماری ها هستند؟

ما یک سری بیماری ها به نام نو پدید و باز پدید داریم. بیماری های نو پدید، بیماری هایی هستند که در تاریخچه پزشکی اسمی از آنها برده نانجام گرفته هست و به عنوان یک بیماری جدید شناخته انجام گرفته اند.

حیاتیترین این بیماری ها ایدز، تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، ایبولا و….  هستند.

حیاتیترین علت پیدایش این بیماری ها تسهیل و آسان انجام گرفتن مسافرت های بین المللی و تغییر در عادت های غذایی و شیوه خانومدگی آقام، مهاجرت ها، حاشیه نشینی و … هست. هم اکنون راه انتقال ایبولا ساده نیست.

تنها افرادی که در تماس نزدیک به این افراد هستند مبتلا به این بیماری می شوند.

مبتلایان به این بیماری دچار تب و خونریزی هستند. خوشبختانه این بیماری در آفریقا محدود باقی مانده و هیچ تایم وارد ایران نانجام گرفته هست.

افزایش مبتلایان کشورهای غربی به این بیماری نیز از طریق پرستاران ناحیه آفریقا که از بیماران مبتلا به ایبولا مراقبت کـــرده‌اند و پس از مراجعت به کشورشان، انتقال یافته هست.

این پرستاران پس از طی انجام گرفتن دوره نهفتگی بیماری و بستری انجام گرفتن در بیمارستان، دیگران را مبتلا به بیماری کـــرده اند. تاکنون تعداد مورد تب کریمه کنگو نیز در ایران گزارش انجام گرفته هست.

این بیماری نخستین بار تعداد سال پیش در منطقه کـــرد و اهواز پیدا انجام گرفته هست. در این بین بیماری نو ظهور ایدز در ایران از شیوع افزایشی برخوردار هست.

سال ۱۳۶۵ نخستین بیماری که بر اثر بیماری ایدز فوت کـــرد، یک کودک بود. همین مساله باعث انجام گرفت برای نخستین بار پلن کشوری مبارزه با ایدز در ایران توسط بنده راه اندازی شود.

درباره ایدز و HIV که شایع ترین بیماری نو پدید عفونی جامعه بشری هست و جامعه ایرانی را نیز درگیر خود کـــرده هست، افزایش توضیح دهید و بفرمایید که هم اکنون تعداد نفر از آقام ایران به این بیماری عفونی مبتلا هستند؟

آلودگی به ویروس HIV با مبتلا انجام گرفتن به بیماری ایدز متفاوت هست. ویروس HIV (ویروس ایجاد کننده ایدز) از سه طریق خون و فرآورده های خونی، تماس جنسی و از مادر به کودک وارد بدن می شود.

ایدز بیماری هست که با شیوه خانومدگی انسان ها ارتباط مستقیمی دارد. اغلب این افراد به علت آگاهی نداشتن نسبت به این بیماری مبتلا به ویروس ایدز انجام گرفته اند؛ چه بسا ممکن هست افراد زیادی به علت نا آگاهی و داشتن رابطه جنسی محافظت نانجام گرفته مبتلا به این بیماری انجام گرفته باشند.

همچنین رعایت بهداشت فردی در این افراد زیاد حایز اهمیت هست زیرا لوازم نوک تیز و برنده آغشته انجام گرفته به خون این افراد می تواند به دیگران نیز انتقال پیدا کند به همین دلیل ممکن هست افراد معتاد تزریقی به علت هستفاده از سرنگ مشترک مبتلا به این ویروس شوند.

از نظر آمار تا پایان منطقهیور ۱۳۹۶ پایان موارد HIV و ایدز ۳۶ هزار و ۵۷۱ مورد هست. تعداد افرادی که به علت ایدز فوت انجام گرفته اند ۱۰ هزار و ۹۷ مورد هست.

تعداد مبتلایانی که وارد مرحله پیشرفته انجام گرفته اند اما هنوز خانومده اند در حدود ۱۵ هزار و ۳۴۵ مورد هست. پیش بینی انجام گرفته هست که تاکنون نزدیک به ۶۷هزار نفر در ایران آلوده به این ویروس انجام گرفته اند.

افزایشین گروه پر خطر این بیماری را کدام گروه سنی تشکیل می دهند؟

هم اکنون ۸۰ درصد مبتلایان به ایدز و HIV را آقاان و ۲۰ درصد را خانومان تشکیل می دهند. همچنین ۵۲ درصد این افراد در گروه سنی ۲۱تا ۳۵ سال قرار دارند.

حیاتیترین علایم و نشانه های این بیماری کدامند؟

یکی از خصوصیات بارز ایدز این هست که دوره نهفتگی اش طولانی هست. به طور متوسط دوره نهفتگی این بیماری از طریق برقراری تماس جنسی تقریبا ۱۰ سال هست مگر اینکه بیماری از طریق خونی وارد بدن شود که پروسه آن کوتاه‌تر می شود.

هرتعداد این افراد در این مدت مبتلا به بیماری ایدز نیستند اما می توانند منتقل دهنده این ویروس به سایر افراد باشند. 

این ویروس پس از گذشت ۱۰ سال با علایمی مانند اسهال طولانی ( زیاد از سه ماه)، سرفه طولانی مدت، کاهش وخانوم انجام گرفتید (زیاد از ۱۰ درصد)، ایجاد گرفتاری در دستگاه های مختلف بدن مانند پوست، مخاط، دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه تنفسی می کند؛ مثلا این بیماری می تواند در ریه و مغز همراه با عارضه های زیادی باانجام گرفت.

دلیل درصد زیادی از مبتلایان به ویروس HIV، دچار بیماری سل می شوند؟

سل از جمله بیماری های عفونی محسوب می شود که هنوز ریشه کن نانجام گرفته هست.

پیش از این طی قرن  گذشته تصور می انجام گرفت که بیماری هایی مانند مالاریا، سل و وبا ریشه کن انجام گرفته اند اما بعدها معلوم انجام گرفت که هیچ کدام از این سه بیماری به خصول مالاریا و سل ابداً قابل ریشه کنی نیستند اما قابل کنترل هستند.

میکروب سل با وجود اینکه هم اکنون دارای واکسن هست اما به علت اثر گذاری متقابل با ویروس HIV هنوز از بین نرفته هست.

درصد زیادی از مبتلایان به ویروس HIV اگر در معرض میکروب سل قرار بگیرند ممکن هست به علت مقاومت کم بدنی در سال نخست مبتلا به میکروب سل شوند.

بیماری سل در فرد آلوده به ویروس HIV به علت مقاومت کم بدن فرد، زودتر از دیگر افراد بروز می کند. حیاتیترین علایم این بیماری، سرفه، خلط خونی، لاغری، بی اشتهایی، ضعف و تب خفیف هست.

دلیل اغلب افرادی که در کارگاه های محیط بسته مانند قالی بافی کار می کنند افزایش از دیگران مبتلا به بیماری سل می شوند؟

این بیماری تنها از راه هوا منتقل می شود. آفتاب نیز نقش مستقیمی در از بین بردن میکروب سل دارد.

اگر خلط فرد مبتلا به سل در معرض آفتاب باانجام گرفت، میکروب از بین می رود اما لزوما نه تنها در کارگاه های قالی بافی بلکه در مکان هایی که آفتاب وجود ندارد، خلط خشک افراد مبتلا می تواند با هوا آمیخته و فرد دیگر بر اثر هستنشاق هوای آلوده مبتلا به بیماری سل شود.

در مورد بیماری سل یک نکته حیاتی این هست که اگر میکروب سل وارد بدن هر کسی شود، الزاما فرد مبتلا به سل نمی شود.

خوشبختانه زیاد از ۹۰ درصد افراد نسبت به این بیماری مصونیت پیدا می کنند. میکروب سل پس از وارد انجام گرفتن به ریه، عامل دفاعی بدن وارد کار می شود و با ایجاد محافظی دورتادور این میکروب، بدن را نسبت به این میکروب مصون می‌دارد.

بعدها ممکن هست پس از گذشت ۲۰یا ۳۰ سال، به علت سوء تغذیه و نقص و ضعف سیستم ایمنی فرد، عامل بیماری بار دیگر فعال شود.

بیماری جذام هم مانند بیماری سل راه سرایتش آسوده نیست و به آسودهی دیگران را مبتلا نمی کند، مگر اینکه فرد سال ها با این بیماران در ارتباط مستقیم باانجام گرفت.

با پایان این صحبت ها هم اکنون می توان گفت کدامیک از بیماری های عفونی در ایران به طور تکمیل حذف انجام گرفته‌اند؟

هم اکنون کزاز نوزادان و جذام در ایران به طور تکمیل حذف انجام گرفته اند. به صورت حتم حذف این بیماری ها تعریف خاصی دارد.

زمانی می توانیم اعلام کنیم که این بیماری ها حذف انجام گرفته اند که در برابر هر هزار تولد خانومده، کاهش از یک نوزاد مبتلا به کزاز شود و در برابر هر ۱۰ هزار جمعیت کاهش از یک مورد مبتلا به جذام در کشور داشته باشیم.

و کدامیک از بیماری های عفونی در آستانه حذف هستند؟

بیماری پیوک یا دراکونکولیازیس (Dracunculiasis) نوعی بیماری انگلی هست که عامل بیماری زا از راه پوست و آب آلوده به داخل بدن منتقل می شود.

در گذشته به علت نبود آب آشامیدنی سالم این بیماری افزایش به چشم می خورد. اغلب آقام به علت آشامیدن آب آلوده آب انبارها به این بیماری مبتلا می انجام گرفتند.

این کرم از راه بدن به زیر پوست می رود. بلند هست و قصد بیرون آوردن سرش از زیر پوست را دارد. به همین دلیل با ایجاد زخم سر خود را از بدن بیرون می آورد.

اغلب این افراد دچار خارش در محل می شوند. هنگامی که این افراد پایشان را داخل آب یا چشمه می شویند، لاروهای این کرم وارد آب می شود.

اگر فرد دیگری از آن آب هستفاده کند، لاروها وارد بدن آن فرد می شود. به صورت حتم سرایت این بیماری از طریق تماس مستقیم با فرد مبتلا نیز امکان پذیر هست.

لاروها پس از ورود به داخل بدن، جدار معده را سوراخ کـــرده و وارد خون می شوند. پس از آن به زیر پوست رفته و اغلب در پاها ایجاد زخم می کنند. این بیماری نشانه خاصی ندارد.

علایم آن افزایش موضعی هست و می تواند همراه با درد باانجام گرفت. هر فردی می تواند در معرض خطر ابتلا به این عفونت باانجام گرفت.

این بیماری را ما در گذشته در بومنطقه و قسمت های جنوب هستان فارس، بندرعباس، هرمزگان داشته ایم.

این بیماری خطرناک و کشنده نیست؟

کشنده نیست اما به علت طولانی مدت بودن روند بیماری، برای فرد مبتلا زیاد عذاب آور هست.

یکی از بحث های گرم این روزها، مساله زلزله هست. برخی اظهار کـــرده اند با وقوع زلزله مهیب در پایتخت زیادی از بیماری های واگیردار شیوع پیدا می کند به طوری که دیگر پایتخت قابل سکونت نخواهد بود، آیا این نقل کرد صحت دارد؟

حیاتیترین عامل تهدید زلزله در منطقه پایتخت، تخریب ساختمان های بلند مرتبه، مرگ بر اثر مصدومیت، جآسوده انجام گرفتید و دیر امداد رسانی افراد زیر آوار هست.

هرتعداد ریزش ساختمان روی ساختار محیط نیز از نظر آب آشامیدنی و فاضلاب تاثیر گذار هست اما افزایش این مشکل ها در مناطق محروم رخ می دهد.

در منطقه پایتخت در صورت وقوع زلزله بیماری های واگیر داری مانند آنفلوآنزا، سرماخوردگی، ذات الریه در کودکان و خردسالان در فصل سرما و بیماری های عفونی مانند اسهال و بعضا حصبه ممکن هست شیوع پیدا کند.

برای پیشگیری از شیوع بیماری های عفونی نیز راه حل هایی مانند تزریق واکسن، رعایت اصول بهداشتی از جمله آب آشامیدنی سالم و … وجود دارد.

وقوع بیماری های مهلک عفونی از سوی برخی افراد افزایش بزرگ نمایی از واقعیت ها هست.

جناب آقا دکتر شما از جمله معدود پزشکانی هستید که در کنار کار طبابت، علاقه زیادی به اشعار و غزلیات حافظ شیرازی دارید، چه عاملی باعث انجام گرفت که این علاقه در وجود شما ریشه بدواند؟

مادرم در دوران کودکی و نوجوانی ام گاهی برخی بیت هایی از غزل های حافظ را با خود زمزمه می کـــرد.  اغلب تعطیلات تابستان که پس از مدت ها از منزل آشنایان و بستگانم به خانه باز می گشتم و از غم غربت و دوری از خانواده شکایت می کـــردم، مادرم با خواندن این دو بیت از غزل حافظ مرا دلداری می داد و به صبر و شکیبایی تشویق می کـــرد:

باغبان گر پنج روزی صحبت گل بایدش                                     بر جفای خار هجران صبر بلبل بایدش

ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال                                    مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش

در دوره دبیرستان نیز دبیر ادبیاتی در دبیرستان هاتف اصفهان، از افراد علاقمند به شعرای نامدار ایرانی از جمله حافظ و سعدی و مولوی اشعار و غزلیاتی را می خواند و از ما می خوهست تا آن اشعار را از بر کنیم.

مثلا یکی از غزل های زیبای حافظ که با این بیت شروع می شود از جمله خاطره های دوران دبیرستان من هست که من همواره با اشتیاق زیاد آن را برای نزدیکانم تکرار می کـــردم.

بیا که قصر امل دشوار سست بنیاد هست                                  بیار باده که بنیاد عمر بر باد هست

به این ترتیب دانه عشق من به حافظ از همان سال های نخست خانومدگی در دلم کاشته انجام گرفت و طی سال های نوجوانی و میانسالی رو به رانجام گرفت نهاد.

عامل دیگری که عشق به حافظ را در دلم شعله ور کـــرد و باعث انجام گرفت به حفظ کـــردن پایانی اشعار حافظ بپردازم زمانی بود که من تازه دوران خدمت من در سازمان جهانی بهداشت پایان انجام گرفته بود و به ایران بازگشته بودم و به عنوان مشاور امور بهداشتی و بین المللی در خدمت یکی از وزرای تایم وزارت بهداشت، درمان و تعلیم پزشکی کار می کـــردم.

یک روز برای انجام عمل آندوسکوپی قرار انجام گرفت در بیمارستان رسول اکرم(ص) حضور پیدا کنم و وزیر شخصا خودش این آزمایش را به عمل آورد اما آن روز وزیر به علت مشغله زیاد کاری سر موعود به بیمارستان نیامد و من هم پس از گذشت یک ساعت، بیمارستان را ترک کـــردم و غزلی را که با بیت زیر شروع می شود برایشان فرستادم:

تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد                                                وجود نازکت آزرده گخانومد مباد

این غزل چنان مرا تحت تاثیر قرار داد که تصمیم گرفتم پایانی غزلیات حافظ را از بر کنم.

به این ترتیب از ۱۳۸۶ تاکنون در پرتوی عشق و علاقه فراوان به غزلیات حافظ و احترام عمیقی که برای جلال و عظمت این نابغه بزرگ و کم نظیر شعر و ادب فارسی قائل هستم با تلاش و پشتکار کم نظیری به از بر کـــردن غزلیات حافظ همت گمارده ام و تاکنون ۳۱۶ غزل از اشعار حافظ را از بر کـــرده ام.

 

نوشته گفتگو با دکتر بیژن صدری زاده؛ متخصص بیماری های عفونی اولین بار در پرتال تعاون پدیدار شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.